علی ودایع، کارشناس روابط بین الملل، در یادداشتی در روزنامه اعتماد نوشت: لحظه ای آتش بس، لحظه ای جنگ؛ این تصویر مخدوش و ژله ای از وضعیت امروز ایران و ایالات متحده است. ترامپ هنوز گمان می کند که ایران درنهایت تسلیم دیپلماسی اجبار خواهد شد اما تهران نشان داده که توانایی تغییر معادله را دارد. در فرآیند تاثیر متقابل متغیرهای آشکار و پنهان، کمتر به اتمسفر داخلی خود امریکا پرداخته می شود اما اتمسفر کاخ سفید مولفه بنیادین در قلب مرد دیوانه محسوب می شود. در فضای آتش بس موقت، نام جی دی ونس بیش از سایر اطرافیان دونالد ترامپ شنیده می شود. معاون اول رییس جمهوری امریکا تلاش می کند به شکلی تلویحی نقش نفر اول واشنگتن در غیاب رییس جمهوری را ایفا کند. ونس که خود را به عنوان چهره ای انزواطلب ، مخالف مداخله گرایی های پرهزینه امریکا و منتقد سرسخت جنگ های بی پایان پنتاگون معرفی کرده، حالا در کانون یک پارادوکس بزرگ قرار دارد. در شرایطی که سایه یک رویارویی مستقیم میان ایالات متحده و ایران بیش از هر زمان دیگری سنگینی می کند، سوال کلیدی این است: آیا جی دی ونس، کاتالیزور یک برخورد نظامی خواهد بود یا مرد پشت پرده یک آتش بس تاکتیکی؟

نئو-انزواطلبی ونس و طمع ترامپ- مکتب فکری ونس برمبنای دکترین اول امریکا تنظیم شده است؛ او معتقد است که واشنگتن نباید میلیاردها دلار از مالیات شهروندانش را در اوکراین یا بیابان های خاورمیانه بسوزاند. معاون اول رییس جمهوری امریکا اتفاقا یکی از منتقدین ملایم درباره جنگ علیه ایران بود. او به خوبی می داند که در قلب اردوگاه ماگا، برخی از مالیات جنگ ایران به خشم آمده اند. ونس در عین حال، برخلاف ترامپ می خواهد رفاقت خود را با ساختار دولت مخفی امریکا Deep State حفظ کند. معاون اول رییس جمهوری امریکا برای اینکه مورد خشم ترامپ قرار نگیرد به دنبال القای این است که ایران و امنیت اسراییل مستثنیات او از انزواگرایی مطلوب رییس جمهوری امریکا هستند. تحلیل نشریه آتلانتیک به درستی نشان می دهد که دکترین ونس، انزواطلبی مطلق نیست، بلکه یک رئالیسم تهاجمی گزینشی است. او جنگ با ایران را یک اشتباه ناشی از حماقت روسای جمهور سابق نمی داند، بلکه آن را تلاشی برای تثبیت بازدارندگی به سبک جمهوری خواهان تندرو قلمداد می کند. از دیدگاه او، برای خروج پایدار امریکا از منطقه، ابتدا باید به سمت برخورد سخت رفت و بعد دیپلماسی را در پیش گرفت. در ادبیات سیاسی ترامپ و معاونش، تهدید به جنگ همیشه پیش درآمدی برای معامله بوده است. با این حال، گزارش آتلانتیک زنگ خطر را به صدا درمی آورد: تفاوت ونس با ترامپ در این است که ترامپ یک تاجر غریزی است که از جنگ واقعی واهمه دارد، اما ونس یک ایدئولوگ جوان و مصمم است که شاید درنهایت آمادگی بیشتری برای فشردن ماشه داشته باشد. ونس تلاش می کند تصویری ویرانگر از پاسخ احتمالی امریکا به ایران بسازد، اما لایه های پنهان دیپلماسی نشان می دهد که این حجم از ارعاب رسانه ای، ممکن است برای وادار کردن تهران به پذیرش یک توافق تحمیلی یا آتش بس فراگیر در منطقه (شامل غزه و لبنان) باشد تا ترامپ بتواند پز مرد صلح را به افکار عمومی تشنه آرامش امریکا بفروشد. در این میان نباید نادیده گرفت که معاون اول رییس جمهوری درگیر یک رقابت سخت با مارکو روبیو وزیرامورخارجه نیز هست. او ناچار است به گونه ای موضع گیری کند که از وزیر امور خارجه و وزیر جنگ در تقابل با ایران عقب نماند. پارادوکس ذهنی ونس اینجاست که از یک طرف به خوبی می داند که هرگونه عقب نشینی در قبال ایران، پایگاه رای و حمایت های مالی کلیدی آنها را در آستانه انتخابات میان دوره ای کنگره به خطر می اندازد، اما ازسوی دیگر او به شدت از یک جنگ منطقه ای گسترده یا جنگ فرامنطقه ای ایران که قیمت نفت را به عرش برساند و اقتصاد امریکا را فلج کند، هراس دارد؛ این همان نقطه تلاقی ترس و شهامت در دکترین اوست. تحلیل پدیدارشناختی مواضع ونس به ما می گوید که او در حال بندبازی روی طناب باریکی میان پوپولیسم ضد جنگ و امپریالیسم تهاجمی است. شاید بتوان گفت که ونس کلیددار اصلی سیاست خارجی آینده امریکا خواهد بود. او اگرچه با شعار پایان دادن به جنگ های بی حاصل به قدرت رسید، اما اکنون در حال تئوریزه کردن یک تقابل پرریسک با تهران است. ونس می خواهد ثابت کند که بدون غرق شدن در باتلاق جنگ، می تواند پیروز میدان باشد؛ شرط بندی بزرگی که واشنگتن را در موقعیتی به غایت شکننده قرار داده است.

چرا ناگهان معاون اول؟!- فارغ از همه آنچه درباره ونس گفته می شود، یک سوال بنیادین وجود دارد؛ چرا ناگهان ونس از طرف ترامپ ماموریت ویژه درباره ایران پیدا کرد؟ واقعیت حاکم بر واشنگتن در آستانه انتخابات میان دوره ای 2026 نشان می دهد که ترامپ با ریزش شدید محبوبیت و سندروم زودهنگام اردک لنگ دست وپنجه نرم می کند. در این بستر بحران زده، پدیدارشناسی رفتار ونس معنای دیگری می یابد. او به خوبی می داند که کاخ سفید لرزان ترامپ، برای بازسازی کاریزمای مخدوش خود به یک پیروزی ملموس محتاج است. تحرکات تهاجمی ونس علیه تهران، صرفا یک دکترین نظامی نیست، بلکه یک مهندسی معکوس سیاسی برای منسجم کردن پایگاه رای موریانه خورده جنبش ماگا و لابی های مالی واشنگتن است؛ تلاشی برای اینکه با چماق تهدید ایران، شکست احتمالی جمهوری خواهان در انتخابات پیش رو را به یک حماسه دیپلماتیک تبدیل کند. چالش اساسی اینجاست که ساختار سیاسی ایالات متحده بار دیگر به نقطه عطف و در عین حال پارادوکسیکال خود رسیده است. سندروم اردک لنگ (Lame Duck) این بار بسیار زودتر از آنچه کارشناسان تصور می کردند، گریبان چهل وهفتمین رییس جمهوری امریکا را گرفته است. در عرف سیاسی واشنگتن، روسای جمهور معمولا در دو سال پایانی دوره دوم خود به اردک لنگ بی خاصیت تبدیل می شوند؛ یعنی زمانی که دیگر توانایی پیشبرد قوانین کلان را ندارند و بروکراسی فدرال به دستورات آنها بی محلی می کند. اما برای دونالد ترامپ، به دلیل سن بالا، عدم امکان قانونی برای نامزدی مجدد در سال 2028 و رفتارهای افراطی در ماه های نخستین دولت دومش، این وضعیت دو سال زودتر فرارسیده است. لابی ها، حامیان مالی بزرگ و حتی بدنه حزب جمهوری خواه از همین حالا چشم به دوران پسا-ترامپ دوخته اند.

خراش عمیق بر کاریزمای مرد دیوانه- ترامپ که با شعار بازگشت قدرتمندانه و ادعای دریافت یک امانت و وکالت مطلق از سوی مردم امریکا پا به کاخ سفید گذاشت، اکنون در شرایطی به استقبال انتخابات میان دوره ای کنگره می رود که پایگاه سنتی او ترک های عمیقی برداشته است. روایت شورای آتلانتیک نشان می دهد که چگونه یک رییس جمهور سرمست از پیروزی، در کمتر از دو سال به نقطه ای می رسد که اهرم های فشارش یکی پس از دیگری کارایی خود را از دست می دهند. ترامپ همواره قدرت خود را از توده ها و تاییدهای انحصاری اش در حزب جمهوری خواه می گرفت. اما این جادو در آستانه انتخابات 2026 دیگر ابهت سابق را ندارد. ماجرای توماس مسی نشان می دهد؛ وقتی نامزدهای میان دوره ای حتی در ایالت های سنتی و محافظه کار تلاش می کنند حساب خود را از تصمیمات جنجالی کاخ سفید جدا کنند یا نسبت به کارآمدی امضای ترامپ دچار تردید می شوند، یعنی ترس از ترامپ جای خود را به ترس از شکست همراه با ترامپ داده است. او دیگر دیکته کننده مطلق بازی نیست، بلکه به یک بار سیاسی تبدیل شده که حزب تمایل دارد آن را زمین بگذارد. پاشنه آشیل دولت ترامپ وعده های اقتصادی محقق نشده و امتناع از هزینه در جنگ های خارجی است. برخلاف تمام هیاهوهای رسانه ای، نظرسنجی های اخیر (نظیر گالوپ) نشان می دهند که نرخ محبوبیت او به شدت سقوط کرده و نارضایتی ها مرز 60درصد را رد کرده است. در چرخه های سیاسی امریکا، انتخابات میان دوره ای همواره به مثابه یک رفراندوم برای رییس جمهور مستقر عمل می کند؛ فرمولی سنتی که نشان می دهد حزب حاکم بازنده بزرگ خواهد بود. اما برای ترامپ، این ریزش فراتر از یک روال عادی، شبیه به یک سونامی و ریزش بهمن سیاسی است. آتلانتیک اشاره می کند که دموکرات ها پس از شوک اولیه، اکنون با تکیه بر اشتباهات محاسباتی کاخ سفید و شکاف های درونی محافظه کاران (به ویژه بر سر مسائلی چون کمک های نظامی خارجی، قوانین مالیاتی و سیاست های اجتماعی افراطی) در حال بازسازی شبکه ای خود هستند. دموکرات ها انتخابات 2026 را فرصتی تاریخی برای زدن سند نهایی انزوای ترامپ و بازپس گیری کنگره می دانند.

رمزگشایی از قمار ونس- برای پاسخ به اینکه ونس درنهایت ماشه را می کشد یا چماق صلح را بالا نگه می دارد، باید به ماتریس هزینه-فایده در دکترین اول امریکا بازگشت. ونس یک ایدئولوگ است، اما ایدئولوگی از جنس کاسبکاران ماگا، نه نومحافظه کاران نئوکان که شیفته جنگ های بی پایان سنتی بودند. بنابراین، وزن سناریوها یکسان نیست؛ ما با یک سناریوی اصلی و یک سناریوی سایه مواجهیم که مبتنی بر آن می توان نقشه ذهنی معاون اول رییس جمهوری امریکا را تحلیل کرد. امکان حرکت ونس به سمت جنون کنترل شده برای ایجاد ابزار چانه زنی به عنوان پلیس خوب در قلب جنگ طلبان اطراف ترامپ به عنوان جدی ترین تحلیل وجود دارد. او می خواهد تهران را به این محاسبات برساند که ترامپ مدل 2026، به دلیل ضعف داخلی، غیرقابل پیش بینی تر و خطرناک تر از همیشه است. قابل پیش بینی است که برخلاف روبیو که دنبال بحران کنترل نشده و جنگ بدون بازگشت است؛ ونس به سمت تکرار سناریوی بحران موشکی کوبا حرکت کند. ونس سقف تهدید را بالا می برد تا درنهایت تهران را پای میز مذاکره ای بنشاند که خروجی آن، یک آتش بس فراگیر منطقه ای و یک توافق جدید باشد. این تنها راهی است که او می تواند هم ژست شاهین تندرو را حفظ کند و هم مانع از جهش قیمت نفت و فلج شدن اقتصاد امریکا در آستانه انتخابات میان دوره ای شود. خطر بزرگ در دکترین ونس این است که او برخلاف ترامپ، فاقد کانال های سنتی و غریزی برای تنش زدایی لحظه آخری است. وقتی شما روی لبه تیغ بندبازی می کنید، اتمسفر منطقه می تواند شما را هل دهد. اگر ونس حجم ارعاب را بیش از حد بالا ببرد، ممکن است تهران برای تغییر محاسبات واشنگتن، دست به یک ضربه پیش دستانه یا بازدارنده بزند. در این صورت، ونس در تله ای که خودش ساخته، گرفتار می شود. او برای حفظ آبرو و عقب نماندن از مارکو روبیو و تندروهای پنتاگون، ناچار به فشردن ماشه خواهد شد.

چالش ترامپ با ساختار- دونالد ترامپ که گمان می کرد با فتح مجدد کاخ سفید، ساختار سیاسی واشنگتن را برای همیشه منقاد خود کرده است، اکنون در محاصره واقعیت های سخت انتخابات میان دوره ای 2026 قرار دارد. حزب جمهوری خواه برای بقای خود ممکن است زودتر از حد تصور، از رهبر کاریزماتیک اما لنگان خود عبور کند. واشنگتن بار دیگر ثابت می کند که سیستم، حتی سرکش ترین مهره ها را درنهایت در چرخ دنده های خود هضم و بی اثر خواهد کرد. ترامپ امروز، نماد پادشاهی است که تاج بر سر دارد اما قلمرو فرمانروایی اش موریانه خورده است. در این معادله ونس می خواهد مهره دولت پنهان باشد و ترامپ می خواهد او را قربانی قمار روی میز ایران کند. در این قمار ژئوپلیتیک، ونس برخلاف ظاهر تهاجمی اش، شیفته شلیک موشک نیست؛ او شیفته کارکرد تهدید است. دکترین او نه یک دکترین جنگی، بلکه یک بلوف استراتژیک گران قیمت است تا بدون پرداخت هزینه یک نبرد ویرانگر به یک معامله برسد. با این حال، تاریخ خاورمیانه گورستان بلوف های محاسبه نشده است. ونس گمان می کند فرمان این قطار تندرو در دست اوست، اما واقعیت های سخت میدان ممکن است او را زودتر از آنچه تصور می کند، در موقعیتی قرار دهد که برای فرار از برچسب ضعف، ناچار شود انگشت خود را روی ماشه ای بگذارد که تمام دستاوردهای اقتصادی ماگا را دود خواهد کرد. او می خواهد معمار صلح اجباری باشد، اما شاید به کاتالیزور ناخواسته یک حریق بزرگ تبدیل شود.