قیمت بطری 1.5 لیتری آب معدنی در حال حاضر حدود 25 هزار تومان است اما با همین پول می توان در جایگاه های سوخت نزدیک به 17 لیتر بنزین سهمیه ای دریافت کرد.

به گزارش فرارو؛ این مقایسه ساده سال هاست به یکی از عجیب ترین پرسش های اقتصادی در ایران تبدیل شده و خیلی ها از خودشان می پرسند چگونه ممکن است کالایی مانند آب که تقریبا در همه جا پیدا می شود، از بنزین که حاصل استخراج نفت و فرآیندهای پیچیده پالایشگاهی است، گران تر باشد؟ بیایید ماجرا را با نگاهی عمیق بررسی کنیم و یک بار برای همیشه بفهمیم چرا آنچه در ایران رخ می دهد، بیشتر یک پدیده اجتماعی و سیاسی است تا یک واقعیت اقتصادی مربوط به کف بازار.

قیمت بنزین در ایران واقعی نیست. اگرچه در بسیاری از کشورهای جهان، قیمت سوخت بر اساس هزینه تولید، هزینه حمل ونقل، مالیات و شرایط بازار تعیین می شود اما در ایران، دولت سال هاست بخش بزرگی از هزینه واقعی سوخت را از طریق یارانه پرداخت می کند.

به همین دلیل مصرف کننده ایرانی بنزین را با نرخی بسیار کمتر از ارزش واقعی آن خریداری می کند. در واقع زمانی که یک لیتر بنزین سهمیه ای با نرخ 1500 تومان یا حتی آزاد با نرخ 3000 تومان عرضه می شود، بخش مهمی از هزینه آن قبلا توسط دولت پرداخت شده است. بنابراین می توان گفت بنزین ارزان نیست و قیمت بنزین را به زور پایین نگه داشته اند!

اشتباهات بزرگ در مقایسه قیمت بنزین با آب معدنی وقتی رخ می دهد که تصور می کنیم قیمت آب معدنی فقط مربوط به خود آب است اما حقیقتا بخش بزرگی از مبلغی که برای یک بطری آب پرداخت می کنیم، ارتباطی به آب ندارد.

هزینه تولید بطری پلاستیکی، درِ بطری، برچسب، بسته بندی، حمل ونقل، انبارداری، سود فروشگاه و هزینه های بازاریابی همگی در قیمت نهایی محصول لحاظ می شوند. به همین دلیل اگر همان آب را از شبکه آب شهری دریافت کنیم، قیمت هر لیتر آن به مراتب کمتر از آب معدنی خواهد بود.

پس مصرف کننده هنگام خرید آب معدنی، بیش از آنکه آب بخرد در حال خرید یک محصول بسته بندی شده با قابلیت حمل آسان است.

به نظر شما دولت تا چه زمانی قادر است بنزین را ارزان تر از قیمت واقعی آن عرضه کند؟

برای تولید بنزین باید نفت خام را استخراج کرد، به پالایشگاه برد، تحت فرآیندهای پیچیده شیمیایی قرار داد و سپس به محصولی تبدیل کرد که استانداردهای مورد نیاز استفاده در خودرو را داشته باشد.

در مقابل، آب معدنی معمولا پس از استخراج از منابع مشخص، تصفیه و بسته بندی می شود. بنابراین اگر یارانه ها را حذف کنیم و قیمت ها واقعی شوند، بنزین باید بسیار گران تر از آب باشد. به همین دلیل است که در بیشتر کشورهای توسعه یافته جهان چنین مقایسه ای اساسا معنا ندارد.

کشورهای دارای ذخایر عظیم نفت که سیاست های گسترده یارانه ای را دنبال می کنند، در مقاطعی شرایط مشابهی را تجربه کرده اند. ونزوئلا مشهورترین نمونه در این زمینه است. در برخی دوره ها قیمت بنزین در این کشور به قدری پایین بود که مردم می توانستند با هزینه خرید یک بطری آب، چند لیتر بنزین تهیه کنند.

قیمت سوخت در لیبی، الجزایر و برخی کشورهای نفتی دیگر نیز سال ها با حمایت مستقیم دولت پایین نگه داشته می شد اما روند جهانی در سال های اخیر به سمت و سوی کاهش یارانه انرژی و نزدیک کردن قیمت سوخت به واقعیت های اقتصادی حرکت کرده است.

اقتصاددانان از قرن هجدهم با مسئله ای معروف به پارادوکس آب و الماس روبه رو بوده اند. حتما می دانید آب برای ادامه زندگی ضروری است اما قیمت پایینی دارد. در مقابل، الماس کاربرد حیاتی ندارد اما به شکل هولناکی گران قیمت است.

اقتصاد مدرن توضیح می دهد که قیمت کالاها تنها بر اساس اهمیت آن ها تعیین نمی شود، بلکه میزان کمیابی، هزینه تولید و ارزش نهایی آن ها نیز نقش مهمی در قیمت گذاری دارند. در ایران می توان نسخه جدیدی از این پارادوکس را مشاهده کرد چون آب معدنی از بنزین گران تر به نظر می رسد.

دست کم حالا می دانید علت وجود این تفاوت ربطی به ماهیت آب یا بنزین ندارد و سیاست های یارانه ای و قیمت گذاری دولتی چنین اتفاقی را رقم زده است.

افزایش قیمت بنزین می تواند روی هزینه حمل ونقل، قیمت کالاها، نرخ خدمات و حتی تورم تاثیر بگذارد. به همین دلیل هرگونه بحث درباره اصلاح قیمت بنزین به یکی از حساس ترین موضوعات اقتصادی کشور تبدیل می شود.

از سوی دیگر، پایین نگه داشتن قیمت سوخت نیز هزینه سنگینی برای بودجه عمومی ایجاد می کند و مصرف بالای انرژی را تشویق می کند. به همین دلیل دولت ها معمولا میان دو هدف دشوار یعنی حفظ رفاه کوتاه مدت مردم و کاهش فشار مالی ناشی از پرداخت یارانه ها گرفتار می شوند. حالا به سوال مهمتر می رسیم؛ به نظر شما دولت تا چه زمانی قادر است بنزین را ارزان تر از ارزش واقعی آن عرضه کند؟

منبع: فرارو