ایران در دوران جدید پس از پایان جنگ با چه مسائلی روبه رو خواهد بود؟ این پرسش، در دل خود سؤال های کوچک تر و دشواری دارد که کارشناسان مختلف تلاش می کنند پاسخ هایی از زاویه نگاه خود برای آن ها پیدا کنند.

به گزارش فرارو، نگاهی به مجموعه تحلیل های ارائه شده از سوی رسانه ها، چهره های آکادمیک، کارشناسان سیاسی، امنیتی و نظامی شناخته شده غیرایرانی نشان می دهد که بخش غالب آن ها معتقدند ایران توانست 40 روز مقابل آمریکا و اسراییل، به عنوان دو قدرت نظامی اتمی، بایستد و از مرحله درگیری سخت عبور کند.

با فروکش کردن شرایط جنگی در جامعه، مسائلی که پیش از جنگ نیز وجود داشتند اما در این دوران کمرنگ بودند، بیشتر خود را نشان می دهند. در این گزارش، فرض را بر این می گذاریم که جنگ ایران - آمریکا امروز به پایان رسیده و وارد دوران پساجنگ شدیم.

سطوح مختلفی از حوزه اقتصادی در ایران با مشکلاتی کوچک و بزرگ مواجه است؛ از آسیب به زیرساخت ها به دلیل جنگ و تحریم تا تورم فزاینده، حفظ ارزش پول ملی و بحران معیشت.

بر اساس داده های رسمی منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران، نرخ تورم سالانه در اردیبهشت ماه به 57.7 درصد رسید. تورم نقطه به نقطه در سطح 83.9 درصد ایستاد. بر اساس اظهارات معاون وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی در ابتدای اردیبهشت گذشته، در حال حاضر 86 میلیون و 900 هزار نفر از مردم کالابرگ می گیرند که معادل کل جمعیت ایران است.

افزایش قیمت ارز طی سه ماه گذشته، عقب ماندن دستمزدها از روند تورم، افزایش سهم هزینه مسکن از درآمد خانوارها، افزایش قیمت کالاهای اساسی، لوازم خانگی، خودرو، مواد غذایی و افزایش قیمت خرید مسکن، از جمله مسائلی هستند که در حال حاضر با شدت بیشتری وجود دارند.

در جریان جنگ اخیر، آسیب های مستقیم گسترده ای به بخش های اقتصادی، زیرساخت ها، نظامی و مناطق مسکونی کشور وارد شد. دو رقم درباره میزان خسارت ها وجود دارد. سخنگوی دولت چندی پیش اولین برآوردها را 270 میلیارد دلار اعلام کرد و بعد از آن، یکی از نمایندگان عضو کمیسیون اقتصادی مجلس در اظهاراتی این رقم را رد و میزان خسارت مستقیم را بین 20 تا 40 میلیارد دلار اعلام کرد.

خسارت های واردشده به کشور در چند سطح قابل دسته بندی است. آمارها می گوید بیشترین خسارت ها به بخش انرژی (نفت، گاز، پتروشیمی) وارد شده و بعد از آن، زیرساخت های صنعتی (با محوریت فولاد)، تجاری و حمل ونقل مانند فرودگاه ها، هواپیماها، بنادر، خطوط ریلی و ... مورد هدف قرار گرفتند.

در کنار خسارت های اقتصادی مستقیم و غیرمستقیم ناشی از حملات آمریکایی ـ اسراییلی، باید ارقام مربوط به خسارت ناشی از قطعی اینترنت در جنگ 12 روزه، ناآرامی های دی ماه و جنگ 40 روزه را نیز مورد توجه قرار داد.

در میزان خسارت های مالی واردشده به مردم نیز آمارها از آسیب دیدن 150 هزار واحد مسکونی در نقاط مختلف کشور خبر می دهند که بخش اصلی آن در پایتخت بوده است. در حوزه آسیب به خودروهای شخصی نیز اعدادی تا حدود 30 هزار دستگاه خودروی آسیب دیده در اخبار وجود دارد که خسارت های آن ها در حال پرداخت است.

برای تمام شهدا و مجروحان جنگ 40 روزه و پیش از آن، جنگ 12 روزه، پرونده در بنیاد شهید و امور ایثارگران تشکیل می شود و جبران تمام خسارت های وارده، نیازمند اختصاص منابع مالی مناسب است.

ایران در حالی درگیر جنگ شد که پیش از آن هم با التهابات داخلی روبه رو بود. صورت بندی زمینه های بروز التهابات، ریشه یابی و آسیب شناسی آن ها موضوعی خارج از این گزارش است، اما گاهی این التهابات زمینه هایی خاص (مثل مسائل معیشتی، اجتماعی و سیاسی) دارند و گاهی خروجی مجموعه ای از علل و انگیزه ها هستند.

روابط دوطرفه مردم و حاکمیت، مسائل حوزه زنان، سبک زندگی، امید به آینده، افزایش هزینه های درمان و اوقات فراغت، فیلترینگ، بازسازی روانی جامعه پس از پشت سر گذاشتن دو جنگ، آسیب های ناشی از تعطیلی بلندمدت آموزش در مدارس و دانشگاه ها و میزان مشارکت اجتماعی، تنها بخشی از کلاف پیچیده مسائل در این عرصه هستند.

پایان جنگ میان ایران و آمریکا به معنای پایان تحریم های اولیه و ثانویه ایالات متحده علیه کشورمان نیست؛ تحریم هایی که طی سال های گذشته به شبکه ای پیچیده تبدیل شده و تمام ارکان و ابعاد تجاری، اقتصادی و گاهی سیاسی ـ امنیتی ایران را تحت تأثیر قرار داده است.

درگیر شدن با تحریم های گسترده آمریکا علیه ایران، مسیری غیررسمی در تجارت خارجی را پیش پای ایران گذاشت که با عناوینی مانند دور زدن یا خنثی کردن آثار تحریم شناخته می شود؛ از جمله صادرات انرژی و مشتقات نفتی از ایران به چین، شبکه مالی انتقال پول معروف به تراستی ها و واردات غیرمستقیم کالا به کشور از طریق بنادر امارات و ترکیه. حضور دولت ترامپ در واشنگتن، سیاست فشار حداکثری و افزایش تنش در خلیج فارس، سایه سنگینی بر این حوزه انداخته است.

پس از جنگ 12 روزه، مفهومی تحت عنوان پارادایم شیفت (تغییر پارادایم) در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران مورد تأکید جامعه نخبگان و رسانه ها قرار گرفت.

پس از درگیر شدن کشور با دو جنگ در یک سال و کار نکردن اهرم مذاکره، سؤالاتی در این مورد مطرح می شود که ایران علاوه بر اقداماتی که در احیای بازدارندگی انجام می دهد، باید به کدام بخش های سیاست خارجی خود نگاهی مبتنی بر بازنگری داشته باشد تا از رخداد مجدد جنگ جلوگیری شود. وضعیت روابط ایران با منطقه، غرب (اروپا و آمریکا)، شرق (روسیه و چین) و کشورهای در حال توسعه جنوب جهانی در این دوره به چه صورت خواهد بود؟

در این دسته از مسائل، موضوعاتی مانند بحران آب، افزایش فرونشست زمین، خشکسالی، آلودگی هوا و افزایش گردوغبار قرار می گیرند که هر کدام منشأ طبیعی یا غیرطبیعی جداگانه ای دارند و برخی نیز علت و معلول یکدیگر محسوب می شوند.

ایران همچنان با موضوع ناترازی در آب، برق، گاز، فرهنگ مصرف بهینه، خودروهای فرسوده و کیفیت سوخت درگیر است. در جنگ اخیر، بخشی از زیرساخت های انرژی مورد حمله قرار گرفتند که همین مسئله باعث جدی تر شدن موضوعات مربوط به ناترازی انرژی در هفته های آینده خواهد شد.

منبع: فرارو