آخرین دور تشدید تنش میان ایران و اسراییل، اگرچه از نظر زمانی کوتاه و از نظر دامنه محدود بود، اما به باور ناظران، معادلات میدانی و سیاسی جدیدی را در منطقه ایجاد کرده و زمینه را برای ترتیباتی فراهم کرده است که ممکن است در آینده به عنوان واقعیت های تحمیل شده پذیرفته شوند. این رویارویی که با ابتکار عمل ایران آغاز شد، نه تنها برخی از ابعاد تقابل تهران و تل آویو را تغییر داد، بلکه بر روابط اسراییل و ایالات متحده نیز تأثیر گذاشت و بیش از هر زمان دیگری احتیاط واشنگتن در قبال گزینه های نظامی مستقیم علیه ایران را آشکار ساخت.

به نقل از روزنامه الاخبار، در مقابل، تهران به نظر می رسد توانسته است حضور و نفوذ خود را در صحنه لبنان تثبیت کند؛ موضوعی که از دید تحلیلگران مانع از آن می شود که اسراییل بتواند مقاومت لبنان و پایگاه اجتماعی حامی آن را منزوی کرده و معادلات مطلوب خود را بر این کشور تحمیل کند. این تحول همچنین بر روندهای سیاسی و مذاکراتی لبنان تأثیر خواهد گذاشت؛ روندهایی که ایالات متحده، اسراییل و برخی مقامات لبنانی امیدوار بودند مستقل از ایران و توافقات در حال شکل گیری میان تهران و واشنگتن پیش ببرند.

نخستین نکته قابل توجه در این تحولات، ابتکار عمل ایران برای پاسخ مستقیم به هدف قرار دادن حومه جنوبی بیروت بود؛ اقدامی که به گفته تحلیلگران، اسراییل، ایالات متحده و متحدان لبنانی آن ها را غافلگیر کرد. ارزیابی ها نشان می دهد اگر تل آویو احتمال مداخله مستقیم تهران در این رویارویی را در نظر گرفته بود، احتمالاً از همان ابتدا چنین اقدامی را انجام نمی داد.

پیامد فوری این غافلگیری، شکل گیری یک معادله بازدارندگی جدید و قدرتمندتر بود؛ معادله ای که فراتر از فرمول مورد نظر اسراییل تحت عنوان حومه جنوبی در برابر شهرک ها قرار گرفت. بر اساس این معادله تازه، هرگونه حمله به حومه جنوبی بیروت می تواند با پاسخ موشکی مستقیم ایران علیه اسراییل مواجه شود.

به اعتقاد ناظران، این معادله بازدارنده هنوز در حال تکامل است و ممکن است در آینده دامنه آن از حومه جنوبی بیروت فراتر رفته و مناطق دیگری را نیز شامل شود، هرچند هنوز برای پیش بینی شکل نهایی آن زود است.

دومین پیامد مهم این تحولات، افزایش نقش ایران در تمامی تلاش های سیاسی و مذاکره ای مرتبط با لبنان است. با وجود تلاش مشترک آمریکا، اسراییل و برخی مقامات لبنانی برای محدود کردن اثرات این تحول، به نظر می رسد عامل ایران همچنان بخشی جدایی ناپذیر از هرگونه فرآیند مذاکره ای باقی خواهد ماند.

در این چارچوب، مقاومت لبنان اکنون از پشتوانه یک شریک فعال و تأثیرگذار برخوردار است که توانایی اتخاذ تصمیمات تهاجمی مستقل علیه دشمنان مشترک را دارد. این مسئله به مقاومت لبنان حاشیه امنیت گسترده تری برای مقابله با فشارها و تحمیل های سیاسی می بخشد.

در سوی دیگر، عملکرد اسراییل در این دور از تنش ها بیش از آنکه تهاجمی باشد، ماهیتی دفاعی داشت. از ابتدای بحران، تمرکز تل آویو بر کاهش آثار معادله جدید ایجادشده توسط حمله ایران قرار داشت، نه بهره برداری از آن برای ایجاد فرصت های جدید.

بر اساس این ارزیابی، تهدید مورد نظر پیش از آنکه اسراییل بتواند ابتکار عملی در پاسخ به آن انجام دهد، تحقق یافته بود و وظیفه اصلی تل آویو صرفاً مدیریت پیامدهای آن محسوب می شد.

با این حال، پرسش اصلی این است که آیا اسراییل توانست این هدف را محقق کند؟ پاسخ بسیاری از تحلیلگران اسراییلی به این سؤال منفی یا دست کم همراه با تردید جدی است. شماری از کارشناسان اسراییلی اذعان کرده اند که معادله جدید ایجاد شده اکنون ریشه دوانده و معکوس کردن آن بسیار دشوار خواهد بود.

از نگاه این تحلیل، اقدام اخیر ایران همچنین نشانه ای دیگر از ناکامی جنگ آمریکا و اسراییل علیه تهران به شمار می رود. این ناکامی دو بُعد اصلی دارد.

نخست آنکه برخلاف اهداف اعلام شده، این جنگ نتوانسته توانمندی های ایران را نابود یا از دسترس خارج کند و مانع استفاده تهران از ظرفیت های نظامی خود شود.

دوم آنکه نتیجه جنگ افزایش انگیزه ایران برای بهره گیری از ابزار نظامی در پیشبرد اهدافش بوده است.

تحلیلگران همچنین معتقدند همان گونه که اسراییل طی سال های اخیر دکترین امنیتی خود را از بازدارندگی به سمت تحمیل امنیت از طریق اقدام نظامی مستقیم تغییر داده است، ایران نیز اکنون در مسیر مشابهی قرار گرفته است.

بر این اساس، تهران دیگر صرفاً از قدرت نظامی به عنوان ابزاری دفاعی استفاده نمی کند، بلکه آماده است از تهدید نظامی و حتی کاربرد مستقیم آن برای تحمیل پیشگیرانه منافع خود بهره بگیرد. به باور ناظران، این تغییر نه فقط اسراییل، بلکه کل منطقه را تحت تأثیر قرار خواهد داد و آثار آن در سال های آینده بیش از پیش نمایان خواهد شد.

موضع ایالات متحده در جریان این بحران میان دو نگرانی عمده در نوسان بود. از یک سو، واشنگتن تلاش می کرد از گسترش تنش ها به سطحی جلوگیری کند که به رویارویی مستقیم با ایران و در نتیجه ورود آمریکا به جنگ منجر شود؛ سناریویی که با تلاش های دیپلماتیک این کشور برای دستیابی به توافق با تهران در تضاد قرار داشت.

از سوی دیگر، دولت آمریکا نمی خواست اسراییل در موقعیتی قرار گیرد که ناتوان از پاسخگویی به نظر برسد؛ زیرا چنین تصویری می توانست فراتر از اسراییل، اعتبار منطقه ای و بین المللی خود آمریکا را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

به همین دلیل، واشنگتن با اصل پاسخ اسراییل موافقت کرد، اما تلاش داشت این پاسخ در چارچوبی کنترل شده باقی بماند؛ چارچوبی که نه به روند مذاکرات آسیب بزند و نه آمریکا را ناگزیر به مداخله نظامی مستقیم کند.

بر اساس این ارزیابی، مهم ترین نتیجه این دور از تنش ها شکل گیری یک معادله بازدارندگی جدید است که خود را به عنوان یک واقعیت میدانی بر اسراییل تحمیل کرده است؛ حتی اگر تل آویو از پذیرش رسمی آن خودداری کند.

این معادله از این پس در تمامی محاسبات امنیتی و نظامی اسراییل حضور خواهد داشت و می تواند دامنه ابتکار عمل تل آویو برای اجرای اقدامات خصمانه را محدود کند. همچنین فضای گسترده ای را که اسراییل تا پیش از آخرین جنگ برای حمله و مانور در اختیار داشت، کاهش خواهد داد.

با وجود این تحولات، درگیری همچنان پایان نیافته و عرصه رقابت میان دو طرف باز باقی مانده است. تهران در تلاش خواهد بود معادله بازدارندگی جدید را تثبیت و تقویت کند و آن را در راستای منافع خود در رویارویی با اسراییل و متحدانش در لبنان به کار گیرد.

در مقابل، اسراییل و شرکای آن نیز خواهند کوشید آثار این معادله را تا حد امکان محدود کنند؛ چه در میدان نبرد، چه در دوره پس از توافق احتمالی و آتش بس جامع منطقه ای و چه در جریان مذاکرات سیاسی با مقامات لبنانی.

منبع: فرارو