هیات های ایران و آمریکا در حالی عازم بورگن اشتوک محل مذاکرات فنی شده اند که مساله نقض آتش بس در لبنان همچنان دورنمای این تفاهم نامه را تهدید می کند. در پاسخ به این نقض عهد، قرارگاه خاتم در بیانیه ای اعلام کرد که تنگه هرمز بسته خواهد شد.

به گزارش دنیای اقتصاد، در شرایطی که تحولات دیپلماتیک میان ایران و آمریکا وارد مرحله ای تازه شده، سفر دوباره یک مقام ارشد پاکستانی به تهران و هم زمانی آن با سفر هیات های مذاکره کننده تهران و واشنگتن به بورگن اشتوک برای مذاکرات فنی در سوییس، نشانه هایی از تلاش های منطقه ای و بین المللی برای تثبیت آتش بس، جلوگیری از بازگشت تنش ها و هموارسازی مسیر یادداشت تفاهم را برجسته کرده است.

عصر روز گذشته اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه اعلام کرد که هیات مذاکره کننده ایران به ریاست محمدباقر قالیباف راهی محل مذاکرات خواهد شد. بقایی گفت که این سفر در راستای پیگیری اجرای تعهدات طرف مقابل انجام می شود. وی با بیان اینکه تعهدات هر دو طرف روشن است، در عین حال گفت: ما به تعهدات خود پایبند بودیم ولی طرف مقابل به تعهدات خود در موضوع آتش بس در لبنان عمل نکرده است. در همین ارتباط و در پاسخ به حملات مجدد اسراییل علیه لبنان، قرارگاه خاتم اعلام کرد تنگه هرمز بسته خواهد شد. در بیانیه قرارگاه خاتم آمده است: نظر به بدعهدی و پیمان شکنی آشکار آمریکا نسبت به عدم اجرای بند اول تفاهم نامه پایان جنگ و در واکنش به نقض بی وقفه و مستمر آتش بس توسط اسراییل در جنوب لبنان و کشتار بی رحمانه و آوارگی صدها هزار نفر از مردم این سرزمین و همچنین با توجه به عقب نشینی نکردن نیروهای اسراییلی از اراضی جنوب لبنان، اعلام می دارد تنگه هرمز به روی تردد شناورها بسته خواهد شد.

سید محسن نقوی وزیر کشور پاکستان، روز شنبه در کمتر از یک ماه برای سومین بار راهی ایران شد؛ سفری که با توجه به جایگاه اسلام آباد در میانجی گری روابط بین ایران و آمریکا به ویژه با شروع مسیر 60 روزه حائز اهمیت است. اگرچه جزییات رسمی محورهای این سفر اعلام نشده، اما تکرار حضور مقام پاکستانی در تهران در مقطع حساس کنونی، نشان دهنده تلاش برای حفظ کانال های ارتباطی و نقش آفرینی در روند تحولات پس از توافق اخیر میان ایران و آمریکا است.

پاکستان در ماه های اخیر تلاش کرده میان حفظ روابط راهبردی خود با کشورهای منطقه و مدیریت مناسبات با قدرت های بزرگ تعادل برقرار کند. هم مرزی با ایران، نگرانی های مشترک امنیتی و تاثیر مستقیم تحولات خاورمیانه بر ثبات داخلی پاکستان، باعث شده اسلام آباد همواره از کاهش تنش میان تهران و واشنگتن حمایت کند. از همین منظر، سفرهای پی درپی وزیر کشور پاکستان به تهران می تواند بخشی از تلاش های دیپلماتیک برای اطمینان از استمرار مسیر گفت وگو و جلوگیری از بازگشت بحران تلقی شود.

همزمان با این تحرکات منطقه ای، گزارش هایی درباره آماده شدن هیات های ایران و آمریکا برای سفر به سوییس، محل برگزاری مذاکرات فنی، منتشر شده است. یک منبع پاکستانی اعلام کرده که استیو ویتکاف، نماینده آمریکا در این روند، وارد سوییس شده و قرار است طی دو روز آینده نشست مقدماتی برای اجرای دوره 60 روزه مورد توافق برگزار شود. العربیه هم خبر داده کوشنر به محل برگزاری مذاکرات ایران و آمریکا در بورگن اشتوک رسیده است.

بر اساس این گزارش ها، مذاکرات پیش رو بیشتر ماهیتی فنی و اجرایی خواهد داشت؛ مذاکراتی که قرار است چارچوب های عملی توافق اولیه را بررسی کرده و درباره سازوکارهای مربوط به مرحله 60 روزه گفت وگو کند. با این حال، اهمیت این نشست فراتر از مسائل فنی است، زیرا موفقیت یا شکست آن می تواند بر فضای سیاسی منطقه و آینده تعاملات میان ایران و آمریکا تاثیر بگذارد. یکی از محورهای مهم مورد توجه ایران در روند آتش بس، مساله اجرای کامل آن در تمامی جبهه هاست. تهران بارها تاکید کرده که آتش بس نمی تواند محدود به یک جبهه خاص باشد و باید شامل تمامی عرصه های درگیری، از جمله لبنان، شود. این در حالی است که از نگاه ایران، موارد متعددی از نقض آتش بس توسط اسراییل در لبنان رخ داده و همین موضوع نگرانی هایی درباره دوام توافق ایجاد کرده است. مقام های ایرانی معتقدند که هرگونه توافق برای کاهش تنش زمانی می تواند پایدار باشد که همه طرف ها به تعهدات خود پایبند بمانند. از این منظر، اجرای آتش بس تنها روی کاغذ کافی نیست و نیازمند سازوکارهایی برای نظارت، تضمین و جلوگیری از اقدامات تحریک آمیز است.

به نظر می رسد مساله لبنان در دستیابی به توافق در بازه 60 روزه اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا هرگونه درگیری دوباره در این جبهه می تواند به سرعت بر فضای کلی منطقه تاثیر بگذارد. ایران بارها اعلام کرده که ثبات منطقه ای بدون توقف اقدامات نظامی و رعایت تعهدات آتش بس امکان پذیر نخواهد بود. در مقابل، طرف های غربی و اسراییل نگرانی های امنیتی خود را مطرح کرده اند که همین اختلاف دیدگاه ها یکی از پیچیدگی های اصلی مسیر پیش رو محسوب می شود. در کنار موضوع آتش بس، مذاکرات فنی ایران و آمریکا در سوییس در حالی برگزار می شود که همچنان مجموعه ای از مسائل حل نشده میان دو طرف وجود دارد. اگرچه توافق اخیر توانسته از شدت فوری بودن بحران بکاهد، اما بسیاری از اختلافات راهبردی همچنان باقی مانده اند؛ از موضوعات مرتبط با برنامه هسته ای ایران گرفته تا مسائل منطقه ای و نگرانی های امنیتی.

به همین دلیل، مرحله 60 روزه پیش رو برای بسیاری از بازیگران منطقه ای به عنوان یک دوره آزمون شناخته می شود؛ دوره ای که مشخص خواهد کرد آیا توافق موجود می تواند به یک روند پایدار دیپلماتیک تبدیل شود یا صرفا یک توقف موقت در چرخه تنش ها خواهد بود. در این میان، نقش کشورهای منطقه نیز پررنگ تر شده است. پاکستان، عربستان سعودی و دیگر کشورهای منطقه تلاش دارند از تبدیل دوباره اختلافات ایران و آمریکا به یک بحران گسترده جلوگیری کنند؛ زیرا هرگونه تشدید تنش می تواند پیامدهای امنیتی، اقتصادی و انرژی گسترده ای برای منطقه داشته باشد.

بازگشت آرامش به مسیرهای دریایی، کاهش نگرانی در بازار انرژی و ایجاد فضای مناسب تر برای همکاری های اقتصادی از جمله اهدافی است که کشورهای منطقه از روند کاهش تنش دنبال می کنند. اما تجربه سال های گذشته نشان داده که ثبات پایدار تنها با توافق های کوتاه مدت حاصل نمی شود و نیازمند حل تدریجی اختلافات عمیق تر است. اکنون نگاه ها به سوییس دوخته شده است؛ جایی که قرار است هیات های ایران و آمریکا در یک نشست فنی، نخستین گام های اجرای توافق 60 روزه را بررسی کنند. در کنار میز مذاکرات، سفرهای دیپلماتیک منطقه ای نیز ادامه دارد؛ نشانه ای از اینکه آینده این توافق نه فقط در پایتخت های ایران و آمریکا، بلکه در تعامل میان بازیگران منطقه ای نیز تعیین خواهد شد.