باز هم حصارها خبرساز شدند، این بار در قزوین و در عرصه دولت خانه صفوی؛ حصارهایی که بیشتر از یک سال پیش گراند هتل را در میان خود گرفتند تا چشم کسی نبیند آن سو چه خبر است. فعالان میراث فرهنگی از مدت ها پیش هشدار داده بودند چیزی در اینجا، یعنی دولت خانه صفوی درست پیش نمی رود.

به گزارش شرق، با این حال به نظر می رسد حرفشان گوش شنوا نداشت تا جایی که حالا دیوارهای فلزی که ماجرا را از چشم ها پنهان کرده اند، نگرانی ها را بیشتر کرده است. با این توصیف ها، ماجرای گراند هتل قزوین در عرصه یادگار صفوی چیست؟

قزوین دومین پایتخت صفویان بود. شاه طهماسب اول آن را به پایتختی برگزید و در حدود نیم قرنی که این شهر مرکز حکومت صفویان بود، کاخ ها و مراکز حکومتی در دولت خانه آن احداث شد. در حال حاضر بیشتر ساختمان ها تخریب شده و بناهای زیادی از دولت خانه عصر صفوی باقی نمانده،

از همین رو کاوش باستان شناسی در آن محوطه، برای روشن شدن تاریخ صفوی و شهر قزوین اهمیت زیادی دارد. آنچه امروز این دولت خانه را خبرساز کرده، ساخت وساز در گراند هتل و اطراف آن است. این هتل که اواخر قاجار در بخش غربی عرصه دولت خانه ساخته شد، حالا توسط صندوق احیا و بهره برداری از اماکن تاریخی برای مرمت و بهره برداری به یک سرمایه گذار بخش خصوصی واگذار شده است؛ سرمایه گذاری که حصارها را در اطراف محوطه بالا برد، احتمالا به این قصد که از تیغ انتقادها درباره واگذاری عرصه و نحوه مرمت هتل دور بماند. بخشی از دولت خانه که حالا به آن گاراژ اقتصاد می گویند در قسمت شمالی گراند هتل قرار دارد و گفته می شود به سرمایه گذار واگذار شده تا به گراند هتل اضافه شود. این هم موضوعی است که انتقادات زیادی را برانگیخته است.

یک کارشناس مرمت و فعال میراث فرهنگی درباره آنچه در گراند هتل در جریان است، می گوید: محدوده دولت خانه صفوی در قزوین درواقع بقایای به جا مانده از ارگ دولتی صفویه است. بخش زیادی از بناهایی که در آن دوران در آن محدوده ساخته شد، در دوران صفوی، قاجار و پهلوی تخریب شد. بخش دیگری از دولت خانه هم با خیابان سازی محدود شد. در زمان پهلوی قسمت هایی از این محدوده در اختیار نهادهای مختلف مانند هلال احمر، سازمان های ورزشی و آموزش و پرورش قرار گرفت .

سمیه مراقی ادامه می دهد: در دهه 80 شمسی طرحی برای آزادسازی محوطه دولت خانه صفوی تصویب شد. طی اجرای این طرح بعضی از بناها مانند مدارس و همچنین بناهایی با مالکیت خصوصی، خریداری و تخریب شد تا عرصه دولت خانه آزادسازی شود .

به گفته او: عرصه دولت خانه صفوی در قزوین لایه های باستان شناسی زیادی دارد که نیازمند کاوش است و می تواند اطلاعات ارزشمندی از کاخ ها و باغ ها در دوران صفوی قزوین در اختیار ما بگذارد. کاوش ها در این عرصه به صورت موردی انجام شده و کار گروهی یکپارچه، منسجم و کاملی در آن صورت نگرفته است، بنابراین این عرصه هنوز تا حد زیادی مطالعه نشده و جای کاوش زیادی دارد . مراقی درباره گاراژ اقتصاد ادامه می دهد: این گاراژ چند مغازه با مالک خصوصی داشت که توسط میراث فرهنگی خریداری و تخریب شد. در آن زمان برآورد شد که ممکن است حتی تا چند متر درون زمین هم لایه های صفوی وجود داشته باشد .

این کارشناس مرمت درباره موضوع اعتراض فعالان میراث فرهنگی می گوید: گراند هتل به سرمایه گذار بخش خصوصی واگذار شده است. ما در جریان جزییات این واگذاری نیستیم و نمی دانیم سرمایه گذار کیست و آیا شایستگی لازم برای ورود به این عرصه را دارد یا خیر .

مراقی توضیح داد: بهره برداری هتل ابتدا به گروه سرمایه گذاری میراث فرهنگی و گردشگری ایران (سمگا) واگذار شده بود. سمگا مطالعاتی را درباره این عرصه شروع کرد، اما هلدینگ در ادامه با مشکلات داخلی مواجه شد و کار از فاز مطالعاتی فراتر نرفت تا اینکه کار به سرمایه گذار جدید واگذار شد. فرد مورد نظر هم بدون اینکه اسمی از او آورده شود کار را شروع کرد. واگذاری گراند هتل به خودی خود ایرادی ندارد، اما مسئله اینجاست که به نظر می رسد بخشی از عرصه صفوی دولت خانه برای ساخت وساز به گراند هتل واگذار شده. از حدود دو سال پیش فعالان میراث فرهنگی به این موضوع اعتراض کردند و تأکیدشان بر این بود که این عرصه طرح مصوب آزادسازی را دارد تا محافظت شود. اما با اقدام فعلی، امکان تخریب بخشی از عرصه وجود دارد .

او بخش دیگری از انتقادات را به نحوه ساخت وساز و مرمت مربوط می داند: به نظر می رسد بخشی از بنای گراند هتل را تخریب کرده و دوباره ساخته اند. گرچه ساختمان به لحاظ سازه و مصالح ناپایدار بود، اما درباره مرمت این بنا نقدهایی وجود دارد. اینکه بنا ضعف هایی داشته باشد، دلیل خوبی نیست که بنا را تخریب کنیم و از ابتدا بسازیم. در بعضی عکس ها اسکلت فلزی مشاهده شده است .

او بار دیگر تأکید می کند: نکته دیگر این است که اجازه داده شده در حیاط گاراژ اقتصاد ساخت وساز صورت بگیرد. احتمال وجود لایه های صفوی در این قسمت زیاد است. گراند هتل یکی از چهار هتل ساخته شده در زمان قاجار در قزوین است و گفته می شود رضاخان در این هتل بر سر تغییر حکومت قاجار با آیرونساید توافق کرد. ما به طرح مورد نظر آنها دسترسی نداریم و گفته می شود ساخت وساز یا مرمت برای ایجاد کاربری اقامتی و پذیرایی است، در حالی که مشخص نیست این عرصه و بنا ظرفیت تعداد زیادی میهمان را داشته باشد .

در این میان مسئولان کشوری و استانی هم بارها سعی کرده اند به این انتقادها پاسخ بدهند. زمستان دو سال قبل، شهاب طلایی شکری، مدیرعامل صندوق توسعه صنایع دستی و فرش دستباف و احیا و بهره برداری از اماکن تاریخی گفته بود: در طرح مصوب مرمت گراند هتل اجازه پی کنی عمیق به سرمایه گذار داده نشده است، قصد ما احیای هتل و اضافه کردن آن به ظرفیت گردشگری استان است و اگر قرار بر ایجاد بنای جدید باشد از سازه های سبک استفاده خواهیم کرد. حریم منظری اثر نقض نمی شود و تمام فعالیت ما در کف خواهد بود و عمق زمین را نمی کاویم . حالا پرسش و نگرانی فعالان میراث فرهنگی این است که اگر همه چیز همان طورکه مسئولان گفته بودند پیش می رود، چرا همچنان اجازه بازدید به دوست داران میراث فرهنگی و کارشناسان داده نمی شود؟ مراقی درباره چنین نگرانی هایی می گوید: یک مسئله این است که اگر همه چیز قانونی پیش می رود، چرا اجازه بازدید و تصویربرداری داده نمی شود و دور محل حصار کشیده شده است؟ چرا کار تا این حد غیرشفاف انجام می شود؟ چرا عرصه صفوی که طرح آزادسازی مصوب دارد واگذار شده است؟ درواقع در سال های گذشته مکان هایی مانند مدرسه خریداری شد تا عرصه آزادسازی شود، اما حالا اتفاقات برعکس شده و عرصه برای ساخت وساز واگذار شده است. چرا به افراد معترض اجازه داده نمی شود همراه با مسئولان وزارتخانه به بازدید از عرصه هتل بروند؟ آقای ایزدی 10 دقیقه به ما فرصت بدهند تا با اسناد مشخص با ایشان درباره این عرصه صحبت کنیم .

مدیرعامل جدید صندوق احیا و بهره برداری از اماکن تاریخی هم بیست وسوم خرداد امسال از گراند هتل بازدید و در این باره اظهار نظر کرده است. برزین ضرغامی به ایرنا گفته: پروژه گراند هتل قزوین پیش از دوره مدیریت فعلی آغاز شده. با وجود اینکه چارچوب های قانونی این بنا از قبل تعیین شده، ما با توجه به اهمیت بنا، بازبینی های لازم را در دستور کار قرار دادیم تا از رعایت کامل استانداردهای مرمت اطمینان حاصل شود. او با اشاره به موضوع حریم دولت خانه صفوی و محدوده پیرامونی گراند هتل، این را هم اضافه کرده : هنوز طرح نهایی ابلاغ نشده و تا زمان تصویب و ابلاغ رسمی، هیچ اقدام شتاب زده ای صورت نخواهد گرفت. این محدوده از حساسیت تاریخی بالایی برخوردار بوده و تصمیم گیری درباره آن نیازمند بررسی های دقیق و چندجانبه است . ضرغامی با تأکید بر ضرورت ایجاد تعادل میان حفاظت از میراث فرهنگی و فراهم کردن بستر مناسب برای سرمایه گذاری، یادآور شد: اگر بناهای تاریخی وارد چرخه احیا و بهره برداری نشوند، در معرض فرسودگی تدریجی قرار می گیرند، ازاین رو ما باید شرایطی فراهم کنیم که سرمایه گذار با اطمینان وارد میدان شود، اما این مشارکت به طور حتم در چارچوب ضوابط حفاظتی و زیر نظارت کامل انجام خواهد شد. مدیرعامل صندوق احیا گفته: صیانت از هویت تاریخی کشور اولویت ماست و در مورد گراند هتل قزوین نیز این حساسیت دوچندان است. اطمینان می دهیم این پروژه با نظارت دقیق و شفافیت کامل دنبال می شود.

پای مسئولان وزارتخانه هم به گراند هتل باز شد و مدیر کل ثبت آثار، حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی کشور 13 خرداد امسال از محوطه بازدید کرد. علیرضا ایزدی در این بازدید گفته بود: حفظ بنا مهم ترین اولویت در تمامی اقدامات اجرایی و مرمتی است و هرگونه مداخله باید با رویکرد حفاظتی و بر اساس ضوابط علمی و تخصصی انجام شود . او درباره اقدامات انجام شده برای استحکام بخشی این مجموعه هم اضافه کرده بود: اقداماتی که تاکنون از سوی پیمانکار در حوزه استحکام بخشی گراندهتل انجام شده، در چارچوب ملاحظات فنی و حفاظتی، منطقی است و امیدواریم پیمانکار با تعهد کامل نسبت به حفاظت، حراست و صیانت از ارزش های تاریخی بنا، ادامه عملیات را با دقت و حساسیت لازم به انجام برساند. گراند هتل فقط یک بنای تاریخی نیست، بلکه مجموعه ای از لایه های ارزشمند تاریخی، فرهنگی و اجتماعی را در خود جای داده و ازاین رو تمامی مراحل مرمت باید با شناخت دقیق این لایه ها و با رعایت کامل اصول حفاظتی و مرمتی دنبال شود تا اصالت و هویت تاریخی بنا حفظ شود . به گفته او، هدف از مرمت این مجموعه صرفا احیای کالبد بنا نیست، بلکه باید شرایطی فراهم شود تا این فضای تاریخی ضمن حفظ خاطره جمعی و هویت فرهنگی خود، بتواند به مکانی مناسب برای ارائه خدمات فرهنگی، گردشگری و اجتماعی تبدیل شود.

همه این صحبت ها اما همچنان نتوانسته نگرانی فعالان میراث فرهنگی را برطرف کند و پرسش اساسی این است که چرا همه چیز در هاله ای از ابهام پیش می رود و چرا فعالان میراث فرهنگی و خبرنگاران تاکنون اجازه بازدید از بنا را پیدا نکرده اند؟