در روزهای اخیر، آمریکا و ایران یک توافق نامه اولیه امضا کرده اند. هدف از این توافق، بازگشایی دوباره تنگه هرمز و پایدار کردن آتش بسی است که از 70 روز پیش آغاز شده بود. این توافق دوجانبه، تاثیرات بسیار بزرگی بر کشورهای خاورمیانه و حتی کل جهان خواهد گذاشت.

به گزارش فرارو، کارشناسان اندیشکده شورای آتلانتیک نتایج این توافق را برای مناطق و کشورهای مختلف بررسی کرده اند.

نیکلاس هاپتون، سفیر سابق بریتانیا در ایران و قطر، می گوید: کشورهای همسایه خلیج فارس همیشه دوست داشتند که درگیری های نظامی با ایران تمام شود و کشتی ها بتوانند با خیال راحت از تنگه هرمز عبور کنند. در ماه های گذشته، بسته شدن تنگه هرمز باعث شد تا صادرات نفت و گاز برخی از این کشورها با مشکل جدی روبه رو شود. به همین دلیل، آن ها فکر می کنند که توافق بین ایران و آمریکا باید خیلی زودتر انجام می شد.

برخی از کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس، به ویژه قطر، برای رسیدن به این توافق نقش مهمی به عنوان واسطه و میانجی بازی کردند. این کشورها یکی از بزرگ ترین بازنده های درگیری های اخیر بودند، زیرا رشد اقتصادی آن ها کم شد و قیمت کالاها به شدت بالا رفت. واکنش این کشورها به جنگ یکسان نبود؛ کشورهایی مثل عمان و قطر از همان روز اول با جنگ مخالف بودند، اما کشورهایی مثل عربستان و امارات واکنش های نامشخص تری داشتند.

با نزدیک شدن به زمان امضای توافق، به نظر می رسد اختلافات بین این کشورها بسیار کمتر شده است. برای آینده، خیلی بعید است که کشورهای خلیج فارس بتوانند به سرعت به وضعیت قبل از بحران برگردند. احتمالاً اعتماد آن ها به آمریکا به عنوان یک متحد کم شده است، هرچند برای تامین امنیت خود هنوز به پایگاه های نظامی آمریکا در منطقه نیاز دارند.

از طرف دیگر، دونالد ترامپ دوست داشت توافق صلح اعراب و اسراییل را گسترش دهد، اما بعید است کشورهای عربی این موضوع را در اولویت قرار دهند. دلیلش این است که آن ها با کابینه ای در اسراییل روبه رو هستند که قصد دارد توافق را خراب کرده و دوباره درگیری ایجاد کند. در حال حاضر، کشورهای عربی بیشتر تمایل دارند از یک توافق طولانی و پایدار حمایت کنند که برنامه هسته ای ایران را به طور کامل کنترل کند.

شالوم لیپنر، مقام سابق دفتر نخست وزیری اسراییل، معتقد است: دیدگاه بیشتر اسراییلی ها این است که آن ها در جنگ آمریکا و ایران شکست خورده اند. به همین دلیل، تنها 18 درصد از مردم آن ها از توافق ترامپ با ایرانی ها حمایت کرده اند. ترامپ علاقه زیادی داشت تا درگیری ها خیلی زود تمام شود و با ایران معامله کند، اما بنیامین نتانیاهو که مخالف ایده سازش با حاکمیت ایران است، این موضوع را قبول نداشت.

حالا که جزییات اولیه این توافق مشخص شده، بدترین کابوس های اسراییل در حال تبدیل شدن به واقعیت است. به نظر می رسد غیر از باز شدن تنگه هرمز، تهران در مقابل قول ترامپ برای خارج کردن نیروهای آمریکایی، هیچ امتیاز مهم دیگری نداده است. تل آویو نگرانی های زیادی دارد؛ مثلاً درباره برنامه هسته ای ایران.

همچنین، در این توافق هیچ حرفی از موشک های بالستیک ایران و گروه های مقاومت زده نشده است. موضوع نگران کننده تر برای اسراییل، وضعیت رابطه اش با آمریکا به عنوان مهم ترین متحد خود است. ترامپ متن اولیه توافق را به نتانیاهو نشان نداد و حتی مذاکره کنندگان ایرانی را افرادی بسیار منطقی نامید.

دولت آمریکا حتی آزادی عمل اسراییل در لبنان را محدود کرده و ترامپ پیشنهاد داده است که سوریه خودش با حزب الله روبه رو شود . نتانیاهو در جلسه کابینه امنیتی خود در تاریخ 9 ژوئن (19 خرداد) هشدار داد که ممکن است اسراییل مجبور شود به تنهایی با ایرانی ها مقابله کند.

نیکلاس بلانفورد، کارشناس مستقر در بیروت، توضیح می دهد: واکنش لبنانی ها به توافق آمریکا و ایران با سردرگمی و بلاتکلیفی همراه است. با اینکه 14 بند فاش شده از این توافق نشان می دهد درگیری ها در لبنان تمام خواهد شد، اما هیچ حرف روشنی درباره خروج نیروهای اسراییلی از خاک لبنان زده نشده است. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، گفته است که تهران فکر می کند این توافق شامل خروج نظامیان اسراییلی هم می شود.

با این حال، یسراییل کاتس، وزیر دفاع اسراییل، تاکید کرده است که نیروهای آن ها در لبنان باقی می مانند. از سوی دیگر، حزب الله با قدرت و شجاعت بیشتری از این درگیری خارج می شود. دولت لبنان نیز که از مذاکره مستقیم ایران با آمریکا به جای این کشور احساس سرخوردگی دارد، مصمم است تا مذاکرات مستقیم با اسراییل را با وساطت واشنگتن ادامه دهد.

ویکتوریا جی. تیلور و جان ویلکس بر این باورند که عراق یکی از بزرگ ترین بازنده های جنگ با ایران بود. باز شدن دوباره تنگه هرمز برای اقتصاد عراق مثل یک رگ حیاتی است، زیرا به این کشور اجازه می دهد صادرات نفت خود را که 90 درصد درآمد دولت را تامین می کند، دوباره شروع کند.

با پایان یافتن درگیری ها، نفوذ ایران در عراق کمتر نشد. نخست وزیر جدید عراق کار بسیار سختی پیش رو دارد؛ او باید بین آمریکایی که می خواهد نفوذ ایران را کم کند و ایرانی که آماده دفاع از منافع خودش است، تعادل برقرار کند. در مقابل، سوریه از درگیری های اخیر آسیب کمتری دید.

حالا سوریه می تواند به عنوان یک مسیر رسیدن به دریای مدیترانه استفاده شود. عراق هم اکنون انتقال نفت با کامیون از طریق خاک سوریه را شروع کرده است. اما تل آویو ممکن است همچنان به عنوان یک عامل برهم زننده آرامش، به عملیات های خود در خاک سوریه ادامه دهد.

مایکل کوگلمن، مارک ان. کاتز و ملانی هارت تاکید می کنند: پاکستان یکی از بزرگ ترین برنده های این توافق محسوب می شود. این کشور به دلیل نقش مهمی که به عنوان میانجی داشت، به موفقیت های استراتژیک بزرگی رسید. با این کار، پاکستان هم نفوذ خود را در خاورمیانه بیشتر کرد و هم جایگاه بهتری به عنوان یک صلح ساز در جهان به دست آورد.

تاثیر این توافق بر روسیه کاملاً دوگانه و متفاوت است. تا پیش از این، بسته بودن تنگه هرمز باعث می شد قیمت نفت بالا برود که این موضوع به نفع درآمدهای مسکو بود. اما با اعلام توافق در روزهای اخیر، قیمت نفت پایین آمد و سود روسیه هم کمتر شد. از طرف دیگر، اگر این توافق باعث آرامش در منطقه شود، نگرانی روسیه از اینکه کشورهای عربی برای دریافت سلاح های پدافندی به اوکراین نزدیک شوند، از بین می رود.

در طول این بحران، چین نسبت به بقیه کشورها در امان بود، زیرا مهم ترین نگرانی پکن حفظ ثبات اقتصاد جهانی بود. برای پکن، این توافق یک پیروزی بزرگ به حساب می آید. از نظر اقتصادی، باز شدن تنگه هرمز به چین کمک می کند تا نفت و گاز را با قیمت ارزان تری وارد کند.

از نگاه دیپلماتیک نیز، چین باور دارد که این درگیری نشان داد قدرت نظامی آمریکا محدودیت هایی دارد. در حالی که چین بدون خرج کردن میلیاردها دلار یا مصرف کردن سلاح های خود، توانست از مزایای بازگشت آرامش به منطقه بهره مند شود.

منبع: فرارو