از اردیبهشت 1401 تا به امروز، رقم یارانه نقدی بدون تغییر باقی مانده است. اما واقعیت اقتصادی چیز دیگری می گوید؛ با توجه به اینکه تورم عمومی در برخی ماه ها به محدوده 57.7 درصد رسیده، ارزش خرید این مبلغ به شدت کاهش یافته است. اگرچه دولت با پرداخت کالابرگ یک میلیون تومانی سعی در پوشش بخشی از سبد هزینه خانوار داشته، اما فاصله میان مبلغ یارانه و نرخ واقعی تورم، نشان می دهد که این مبالغ دیگر عملاً قادر به حمایت از سفره خانواده های آسیب پذیر نیستند.

یکی از بزرگترین نقاط آسیب پذیر در سیاست های حمایتی فعلی، اتکای سازمان هدفمندی به داده های وزارت رفاه است که کارشناسان کیفیت آن ها را زیر سؤال برده اند. معاون وزیر رفاه، یعقوب اندایش، با اذعان به وجود چالش های جدی در کیفیت داده ها، به دو نقطه ضعف کلیدی اشاره کرده است:

ابهام در تراکنش های بانکی: مشخص نیست که آیا حجم بالای تراکنش های یک فرد لزوماً به معنای توان مالی بالا است یا خیر. بسیاری از تراکنش ها ممکن است مربوط به پرداخت اجاره بها، خریدهای تجاری یا حتی خریدهای مربوط به محل کار باشد که به نام شخص ثبت شده است.

بحران اطلاعات املاک: از میان 60 میلیون ملک موجود در کشور، تنها حدود 13 میلیون ملک دارای سند تک برگ و اطلاعات شفاف هستند. این یعنی بخش بزرگی از دارایی های ملکی کشور در پایگاه های داده، به درستی ثبت نشده اند.

از بهمن 1404، قواعد بازی تغییر می کند. دولت اعلام کرده است که قرار است بر اساس اطلاعات سازمان امور مالیاتی، افرادی که در شرایط زیر قرار دارند از لیست یارانه حذف شوند:

خانواده های تک نفره با درآمد بیش از 30 میلیون تومان.

خانوارهای دو نفره با درآمد بیش از 36 میلیون تومان.

دارندگان املاک با ارزش بالای 50 میلیارد تومان.

دارندگان خودروهای بالای 5 میلیارد تومان.

نکته بحث برانگیز اینجاست که تعیین این سقف ها بدون توجه به نرخ تورم عمومی، می تواند باعث شود تعداد زیادی از خانوارهایی که در واقعیت متوسط هستند، به اشتباه در زمره ثروتمند قرار گرفته و از حمایت محروم شوند.

تجربه سال گذشته نشان داد که سیستم دهک بندی می تواند بسیار بی رحم عمل کند؛ بسیاری از خانوارها که دارایی آن ها (مانند خودرو یا خانه) در محدوده متوسط بود، به دلیل نقص در محاسبه یا تغییر در شاخص ها، به طور ناگهانی از دهک های پایین به دهک های 8 تا 10 پرتاب شدند و یارانه آن ها قطع شد.

در حال حاضر، از جمعیت 86 میلیونی کشور، حدود 13 میلیون نفر یارانه دریافت نمی کنند. اما پرسش اصلی اینجاست: آیا کسانی که مجموع دارایی آن ها (خودرو و مسکن) زیر 10 میلیارد تومان است، اما به دلیل نقص در داده های درآمدی در دهک های بالا قرار گرفته اند، باز هم قربانی این فرآیند خواهند شد؟

در میان این نگرانی ها، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، احمد میدری، یک نقطه روشن را ترسیم کرده است. وی تأکید کرد که حذف یارانه برای گروه های زیر، تحت هیچ شرایطی امکان پذیر نخواهد بود:

بیماران خاص

افراد دارای معلولیت

مددجویان بهزیستی و کمیته امداد

دولت وعده داده که با دریافت کدهای ملی این گروه ها، آن ها را از چرخه حذف یارانه مصون نگه دارد.