به نقل از اطلاعات، زهره رنگ آمیز: به گفته کارشناسان دلیل اصلی این امر را می توان در اطمینان یافتن بازارهای خارجی نسبت به افزایش جایگاه و ارزش پول ملی کشورمان در آینده نزدیک جستجو کرد. بنا بر مشاهدات میدانی خبرنگاران اطلاعات و گزارش های دریافتی، قاچاق پول ایران که تاکنون در مشهد یک پدیده رایج بود، با پیدایش عوامل دیگر به ویژه تفاهم اولیه آمریکا و ایران و احتمال قوی افزایش جایگاه ریال ایران و همچنین چاپ و انتشار اسکناس یک میلیون تومانی، ابعاد تازه یافته و این روزها شدت گرفته است.

بازار داغ چک پول ها در مشهد

در اطراف باغ ملی مشهد واقع در خیابان امام خمینی ، جایی که شاید بتوان آن را بزرگ ترین پاتوق خیابانی خرید و فروش ارز در شرق کشور دانست، فریاد تراول ، یورو از سوی دلالان و صرافان خیابانی، در میان هیاهوی رهگذران می پیچد و هر از گاهی هم یکی از آنها از عابران می پرسد: دلار بدم خدمتتون؟

در این راسته شلوغ، فقط ارزهای رایج خارجی دست به دست نمی شود؛بلکه بازارِ اسکناس های ایرانی هم داغ شده است؛به ویژه پس از آغاز مذاکرات نمایندگان کشورمان با آمریکا. در این بازار،حضور پرتعداد فروشندگان ارز، موضوعی قابل تامل محسوب می شود.

کریمی یک صراف افغان به خبرنگار اطلاعات می گوید: داد و ستد با پول ایرانی و همچنین خرید و فروش ریال ایران ، سابقه چند دهه ای در افغانستان دارد؛ با این حال، آنچه امروز حساسیت ها را افزایش داده ، نه اصل گردش ریال در افغانستان، بلکه خروج گسترده اسکناس یک میلیون تومانی و نو ایران با انگیزه های سوداگرانه و اختلاف قیمت پول نقد در 2 سوی مرز است.

وی که ساکن مشهد است، به برج روبه روی بانک ملی اشاره می کند و می گوید: صراف هستم و طبقه پنجم آن برج، مغازه صرافی دارم ؛ 20میلیون تراول سبزِ تا نخورده بیار، 24میلیون می خرم ! کریمی می افزاید: خرید و فروش اسکناس ایرانی از گذشته انجام می شده است، همه هم از این موضوع مطلعند و غیرقانونی هم نیست، اما در عین حال هنگ مرزی اجازه نمی دهد پول زیاد از ایران خارج شود.

پیشنهاد بعدی این مرد افغان صریح تر است: تراول جمع کن، بیا دفتر من بنشین؛ دلار را 130می خری، 160به من می فروشی و سود خودت را می بری. روبه روی ورودی بانک مرکزی، محسن آقا دلال ارز افغانستانی، پای بساطش نشسته است؛ بساطی که ویترین آن ،مملو از دسته های اسکناس بسته بندی شده و سکه های قدیمی است.

وی به ارزش بالای اسکناس یک میلیون تومانی و چک مسافرتی های 100 و 200 هزار تومانی ایران به ویژه نو و تانخورده اش در افغانستان اشاره و تاکید می کند: بهترین تراول 100تومانی است، 10میلیون تراول 100تومانیِ تا نخورده بیاوری، تا 12میلیون هم ازت می خرم . این جمله، فقط یک نرخ گذاری نیست؛ نشانی است از تقاضا برای اسکناس های نو، درشت و آماده انتقال، در بازاری که به گفته فروشندگانش، سال هاست در سکوت و آشکارا ادامه دارد.

آن سوی روایت میدانی، آمارهای رسمی هم ابعاد ماجرا را تأیید می کنند. مرزبانان خراسان رضوی در اردیبهشت ماه امسال، فقط در مقر ایست و بازرسی گروهان 17شهریور تایباد موفق شدند از خروج 446میلیارد و 85میلیون ریال چک پول به مقصد افغانستان جلوگیری کنند.همچنین در چند عملیات ، 107متهم که قصد قاچاق این میزان اسکناس را داشتند، دستگیر و تحویل مراجع قضایی شدند.

این تنها کشف بزرگ نبوده، بلکه پایگاه ایست و بازرسی کاهک هم خبر کشف 20میلیارد ریال پک پول را منتشر کرده است؛ رقمی که نشان می دهد جابه جایی اسکناس درشت، محدود به یک نقطه یا یک شبکه خاص نیست ، بلکه در چند مسیر مرزی جریان دارد.

نگاه بازار پاکستان هم این روزها به ریال ایران تغییر کرده است؛ گویا این کشور به عنوان میانجیگر گفتگوهای ایران و آمریکا، بیش از بقیه کشورهای همسایه، متوجه بازگشت پول ملی ایران به جایگاه قبلی اش در آینده نزدیک شده و بر همین اساس، ریال ایران به ویژه چک مسافرتی مشتریان فراوانی پیدا کرده است.مالک بوستان، رییس انجمن شرکت های صرافی پاکستان در این باره گفت: طی 4 روز پس از توافق صلح بین ایران و آمریکا، 2 تریلیون ریال ایران در سراسر پاکستان خریداری شده ، در حالی که تقاضا برای ریال ایران و قیمت آن همچنان رو به افزایش است. گزارش ها از عراق نیز حاکی از افزایش رغبت بازار به ریال ایران شده است.

کارشناسان ،دلیل افزایش گرایش به خرید پول ایران را در هفته های اخیر در 3 عامل جستجو می کنند:نخست،امید به افزایش ارزش ریال در بازار جهانی در پی تفاهم و مذاکرات ایران و آمریکا.

دوم،در پیش بودن ایام اربعین و عبور زائران همسایگان شرقی از خاک ایران به سوی عراق و سوم،برنامه بسیاری از علاقمندان پاکستانی و افغانستانی به شرکت در مراسم تشییع و تدفین قائد شهید امت حضرت آیت الله العظمی خامنه ای.اگر چه نیاز به پول بیشتر ایران با چنین دلایلی در کشورهای همسایه احساس می شود اما قاچاق آن غیرقابل توجیه است.

سئوال اینجاست که قاچاقچیان از چه منابعی این میزان زیاد چک مسافرتی و حتی اسکناس یک میلیون تومانی را تامین می کنند؟! علی اصغر نظری، دبیر شورای هماهنگی بانک های خراسان رضوی در گفتگو با خبرنگار اطلاعات با تأیید وجود پدیده خروج اسکناس از مرز، هرگونه مشارکت کارکنان بانکی در این روند را رد می کند و می گوید: شعب بانک ها در استان آن قدر پول نقد در اختیار ندارند که بخواهند اسکناس ها را برای خروج از استان تحویل بدهند . مجموع پول نقدی که در روز ممکن است به یک شعبه داده شود، یک میلیارد ریال است.

نظری تأکید می کند: تاکنون هیچ گزارشی مبنی بر برخورد با کارکنان متخلف در این زمینه به شورا نرسیده است و دستگاه های نظارتی هم گزارشی ارائه نکرده اند. به این ترتیب، اگرچه موضوع خروج اسکناس از مرز جدی است، اما نباید آن را به سادگی به شبکه بانکی تعمیم داد.

امیرالله شمقدری، معاون امنیتی و انتظامی استاندار خراسان رضوی هم در توضیح این موضوع، اصل ماجرا را فراتر از یک شایعه یا اقدام فردی می داند و با رد خبر دستگیری مدیران بانکی، می گوید: اسکناس های درشت کشف شده عمدتاً از مبدأ سایر استان ها به خراسان رضوی وارد شده اند و مسأله فقط به این استان محدود نمی شود.

وی یکی از دلایل این قاچاق را تمایل کاذب برخی افراد به تهیه دلار ارزان تر از طریق خرید با پول درشت می داند و می افزاید: اکثر فروشندگان دلار در صورت دریافت اسکناس درشت ایرانی اعم از چک مسافرتی یا اسکناس یک میلیون تومانی، دلار را با قیمت کمتری به مشتری عرضه می کنند.

شمقدری همچنین به رواج استفاده از پول نقد ایرانی در افغانستان به ویژه در هرات به دلیل قرابت های فرهنگی و رفت وآمد گسترده میان 2 کشور اشاره و بر لزوم تشدید کنترل ها تأکید می کند.

در این میان سید جمال سجادی، روزنامه نگار و فعال رسانه ای حوزه افغانستان معتقد است تمرکز بر اتباع افغان به عنوان عامل اصلی این پدیده، تصویر دقیقی از ماجرا ارائه نمی دهد.

وی می گوید: ذره بین جستجوگری را از روی اتباع افغانستان بردارید و در شبکه بانکی به دنبال افرادی بگردید که رانت لازم برای دریافت تراول های یک میلیون تومانیِ تا نخورده را در مبالغ بالا و حتی میلیاردی دارند؛ ساده لوحانه است اگر فکر کنیم این پول از سوی مردم معمولی یا اتباع جابه جا و خرید و فروش می شود.سجادی با اشاره به این که هر پدیده ای که منافع ملی ایران را تهدید کند، بر زندگی مهاجران افغان مقیم ایران هم اثر می گذارد، تأکید می کند: نباید همه بار ماجرا را بر دوش اتباع گذاشت.

وی همچنین از اختلاف قیمت میان بازار نقد و انتقال بانکی ریال در افغانستان سخن می گوید و توضیح می دهد: در بازار کابل، هر یک میلیون تومان پول نقد ایران را 590تا 600افغانی معامله می شود، در حالی که همین مبلغ در صورت انتقال کارت به کارت، حدود 390افغانی ارزش دارد که این فاصله قیمتی، انگیزه سوداگری و تقاضا برای اسکناس ایرانی را افزایش داده و به خروج غیرقانونی پول نقد از مرزهای خراسان رضوی دامن زده است.