غلامرضا بنی اسدی در روزنامه جمهوری اسلامی نوشت: یکی از مهم ترین موانع سیاست در ایران امروز، آشفتگی در نظام تولید تصمیم است. این را وقتی کلمه نویس می کنم که کلیپِ آتش زدن تفاهم نامه و کلیپِ کفن پوشان رواق کشور دوست را می بینم. جای تاسف دارد و البته جای شرم.

جامعه ای که مرز میان تخصص، شهرت و قدرت را مخدوش کند، دیر یا زود هزینه این اختلاط را در سیاست داخلی، اقتصاد و بیش از همه در سیاست خارجی خواهد پرداخت. در هیچ نظام حکمرانی موفقی، سیاست خارجی محصول هیجان نیست. دیپلماسی، میدان محاسبه است. عرصه توازن قوا، شناخت منافع ملی، فهم حقوق بین الملل و درک پیچیدگی های ژئوپلیتیک. اما گویی در فضای عمومی ما، برای ورود به این میدان، دیگر نه تحصیل لازم است، نه تجربه و نه حتی آشنایی مقدماتی با ادبیات روابط بین الملل.

کافی است تریبونی در اختیار باشد تا هر سخنی، ولو فاقد پشتوانه کارشناسی، در قامت تحلیل راهبردی عرضه شود. مسئله، صرفاً سخن گفتن افراد نیست. مسئله، تبدیل شدن تریبون به منبع ادعایی مشروعیت است. فضای عمومی هم اگر فاقد سازوکار تشخیص صلاحیت باشد، میان صاحب نظر و صاحب صدا تفاوتی قائل نمی شود.

نتیجه آن که مخاطب نیز به تدریج، شهرت را معادل تخصص می انگارد و نفوذ اجتماعی را جایگزین اعتبار علمی می کند. در این میان، باید میان مداحان اصیل اهل بیت (ع) و آنچه می توان مداح نما نامید، تفکیک روشنی قائل شد.

مدح اهل بیت، سرمایه ای فرهنگی و تاریخی برای جامعه ایرانی است و بسیاری از مادحان، رسالت خود را در تقویت اخلاق، ایمان و همبستگی اجتماعی می بینند. حرمتشان واجب و جایگاه شان صدر و شانشان قدر دیدن است. نقد متوجه کسانی است که از اعتبار یک سنت دینی، سکویی برای مداخله در هر موضوع تخصصی ساخته اند.

از بودجه و بانک مرکزی گرفته تا مذاکرات بین المللی، امنیت منطقه و آرایش ژئوپلیتیک جهان. این پدیده، نشانه ای از بحران مرجعیت در عرصه عمومی است. هرگاه جامعه ای نتواند میان مرجع عاطفی و مرجع کارشناسی تمایز قائل شود، فرآیند سیاست گذاری نیز از عقلانیت فاصله می گیرد. در چنین وضعیتی، تصمیم های پیچیده، بیش از آنکه بر داده و تحلیل استوار باشند، در معرض فشار هیجان های رسانه ای قرار می گیرند.

سیاست خارجی، بیش از هر حوزه دیگری، از این وضعیت آسیب می بیند. دیپلماسی با شعار اداره نمی شود. هر جمله ای که از یک تریبون عمومی درباره روابط خارجی گفته می شود، می تواند در بیرون از مرزها نیز شنیده شود. گاه به عنوان موضع رسمی، گاه به عنوان نشانه ای از شکاف در ساختار تصمیم گیری و گاه به عنوان فرصتی برای طرف مقابل. در جهانی که هر واژه می تواند پیامد امنیتی و اقتصادی داشته باشد، بی پروایی در سخن، هزینه زا است.

توسعه دایره اظهارنظرهای غیرتخصصی، در واقع گسترشِ بی نظمی در عرصه عمومی است. اگر قرار باشد هر صاحب تریبونی، خود را مجاز بداند درباره هر مسئله ای حکم صادر کند، دیگر فلسفه وجودی دانشگاه، حوزه، اندیشکده، دستگاه کارشناسی و نهادهای تخصصی چیست؟ اگر معیار تحلیل، صرفاً میزان تشویق مخاطبان باشد، باید جای پژوهش را کف زدن بگیرد و جای استدلال را هیجان.

جامعه سالم، جامعه ای نیست که در آن همه درباره همه چیز سخن بگویند. جامعه سالم، جامعه ای است که هر صدا، جایگاه خود را بشناسد و هر تریبون، مسئولیت خود را. اقتدار ملی، تنها با قدرت نظامی یا اقتصادی ساخته نمی شود، بخشی از آن، محصول انضباط گفتار در عرصه عمومی است. کشوری که مرجعیت تخصص را حفظ کند، سرمایه عقلانیت خود را حفظ کرده است و کشوری که عقلانیت را حفظ کند، در میدان سیاست نیز کمتر گرفتار هزینه های قابل اجتناب خواهد شد.

و این زمانی محقق می شود که قوه عاقله نظام، اصحابِ هیجان را پای کلاس عقلانیت بنشاند و الا اینان سنگ هایی که صدها عاقل از چاه بیرون آورده اند را یک جا به چاه خواهند انداخت و حتی بیشتر هم…