آرایش سیاسی و امنیتی در منطقه خلیج فارس در پی تحولات و مذاکرات فشرده روزهای اخیر وارد فاز جدیدی شده است. گمانه زنی ها درباره احتمال آغاز مذاکرات فنی ایران و آمریکا در دوحه قطر، پس از نشست های اخیر در سوییس و نقش عمان در زمینه مدیریت ناوبری راهبردی نشان دهنده یک تحرک دیپلماتیک همه جانبه است. در این میان، نقش توازن بخش بازیگران منطقه ای نظیر مسقط و دوحه، در کنار سازوکارهای جدید اجرایی ابعاد تازه ای از این کلان پروژه سیاسی را نمایان می سازد.

به گزارش دنیای اقتصاد، سلطنت عمان همواره به عنوان صندوقچه اسرار دیپلماسی و میانجی سنتی و قابل اعتماد میان ایران و غرب شناخته شده است. با این همه، تحولات فعلی نشان از آن دارد که نقش مسقط از یک تسهیل کننده و واسطه صرف، به یک شریک راهبردی در مدیریت میدانی و امنیتی ارتقا یافته است.

در راستای تحکیم نقش عمان به عنوان یکی از رئوس سازوکار چندجانبه دیپلماسی در پرونده ایران، معاون وزیر امور خارجه ایران طی روزهای اخیر به مسقط سفر کرد. معاون حقوقی و بین الملل وزارت امور خارجه محور اصلی سفرش به مسقط را مدیریت آینده تنگه هرمز اعلام کرد.

کاظم غریب آبادی، معاون حقوقی و بین الملل وزارت امور خارجه، پس از سفر به عمان در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: در سفر به مسقط، اولین نشست کمیته مشترک هرمز با عبدالعزیز الهنایی، وزیر مشاور در امور خارجه عمان برگزار شد. در این نشست ضمن مرور مسائل جاری در رابطه با تنگه، درباره مدیریت آینده تنگه در چارچوب بند پنج یادداشت تفاهم اسلام آباد و حقوق حاکمیتی دولت های ساحلی تبادل نظر کردیم.

این در حالی است که بند پنجم یادداشت تفاهم اسلام آباد صراحتا تصریح می کند که با امضای این یادداشت تفاهم، جمهوری اسلامی ایران ترتیباتی را با حداکثر تلاش خود برای عبور ایمن کشتی های تجاری، بدون هزینه فقط برای 60 روز، از خلیج فارس به دریای عمان و بالعکس، اتخاذ خواهد کرد. بنا به این بند، تردد کشتی های تجاری بلافاصله آغاز و با توجه به ضرورت رفع موانع فنی و نظامی و مین زدایی توسط جمهوری اسلامی ایران، ظرف 30 روز برقرار خواهد شد و جمهوری اسلامی ایران با سلطنت عمان برای تعیین اداره آینده و خدمات دریایی در تنگه هرمز، مطابق با حقوق بین الملل قابل اجرا و حقوق حاکمیتی کشورهای ساحلی تنگه هرمز، گفت وگو خواهند کرد و با دیگر کشورهای ساحلی خلیج فارس نیز تبادل نظر می کنند.

در آخرین تحولات در رابطه با وضعیت تنگه هرمز، بدر البوسعیدی وزیر خارجه عمان تاکید کرد که عمان از اخذ هر گونه عوارضی حمایت نمی کند، اما احتمالا درباره سازوکارهای مربوط به خدمات دریایی، مانند افزایش ایمنی ناوبری، آمادگی برای موارد اضطراری و مقابله با آلودگی بحث هایی صورت خواهد گرفت.

وی تاکید کرد که عمان به تماس ها و تلاش های خود برای دستیابی به صلح و تضمین آزادی دریانوردی در تنگه هرمز ادامه می دهد. وزیر خارجه عمان در گفت وگو با رادیو مونت کارلو گفت که براساس گفت وگوهای جاری میان مسقط و تهران، هرگونه تفاهم در آینده درباره تنگه هرمز باید با قواعد حقوق بین الملل همخوانی داشته باشد.

وی با اشاره به پایبندی عمان به کنوانسیون ملل متحد درباره حقوق دریاها گفت که هرگونه ترتیبات جدید در تنگه نباید خارج از چارچوب قوانین بین الملل باشد.

غریب آبادی در حالی از برگزاری نشست نخستین کمیته مشترک هرمز با وزیر مشاور در امور خارجه عمان خبر داده که تهران و مسقط پیش تر نیز بر تعهد خود نسبت به حفظ تنگه هرمز به عنوان یک آبراه امن و باز برای کشتیرانی بین المللی تاکید و بر حاکمیت و حقوق حاکمه خود بر آب های سرزمینی واقع در این تنگه تاکید کرده بودند.

این بیانیه پس از آن منتشر شد که به تاریخ اول تیر ماه، محمدباقر قالیباف رییس هیات مذاکره کننده کشورمان، راهی عمان شد و در جریان این سفر، هیات ایرانی با سلطان هیثم بن طارق و همچنین با سید بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه سلطنت عمان دیدار و گفت وگو کرد.

در بیانیه مشترک تهران و مسقط در رابطه با مدیریت تنگه هرمز تاکید شد که دو کشور توافق کردند که گفت وگوهای خود را درباره این موضوع از طریق تشکیل یک کمیته مشترک بین دو وزارت امور خارجه ادامه دهند تا درباره نحوه اداره آینده کشتیرانی در تنگه هرمز، خدمات مرتبطی که در این زمینه ارائه خواهد شد و همچنین هزینه های مربوط به این خدمات، مطابق با استانداردهای بین المللی، به تفاهم برسند.

در همین راستا، طرفین همچنین توافق کردند با کشورهای ساحلی منطقه و نیز سایر طرف های ذی ربط، رایزنی و گفت وگوهایی انجام دهند. این بیانیه همچنین تصریح کرد که طرفین تاکید کرده اند که تمامی ترتیبات مربوط به تنگه هرمز باید به طور کامل حاکمیت و حقوق حاکمه دو کشور ساحلی را محترم بشمارد.

چنین به نظر می رسد که سفر اخیر غریب آبادی به مسقط ادامه ای بر تحولات پیشین در زمینه کنترل تنگه هرمز و نشان دهنده عزم ایران و عمان برای تثبیت ثبات این آبراه بین المللی بر پایه منافع متقابل و به دور از تنش آفرینی نیروهای فرامنطقه ای است.

همراستا با این تحولات، طی روزهای اخیر، آب های جنوبی ایران بار دیگر شاهد تنش بود و تبادل آتش میان تهران و واشنگتن مجددا از سر گرفته شد، هرچند به صورت محدود و مقطعی. در ادامه، برخی رسانه ها مانند وال استریت ژورنال مدعی شدند که ایران ادامه مذاکرات فنی با طرف آمریکایی را در پی این تحولات به حالت تعلیق درآورده است، هرچند که برخی رسانه ها همچون آکسیوس، به نقل از منابع آمریکایی، از توافق تهران و واشنگتن برای توقف حملات و ازسرگیری مذاکرات خبر دادند. در همین خصوص ترامپ در توییتی مدعی شد ایران درخواست ملاقات داده است؛ این دیدار فردا (امروز سه شنبه) در دوحه برگزار می شود!

پیش تر آکسیوس نیز به نقل از منابع آمریکایی نوشت که ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران بر سر توقف حملات متقابل به توافق رسیده اند و قرار است دو طرف روز سه شنبه در دوحه برای حل وفصل اختلافات مربوط به تنگه هرمز دیدار کنند.

یک مقام ارشد آمریکایی به آکسیوس گفته است که تصمیم گرفته ایم همه فعالیت های رزمی علیه ایران را متوقف کنیم. از سوی دیگر، خبرگزاری رویترز نیز به نقل از یک منبع آگاه مدعی شد که گفت وگوهای فنی ایران و آمریکا به زودی در دوحه برگزار می شود. بنا به این گزارش، میانجی ها کانال های ارتباطی برای کاهش تنش ایجاد کرده اند و قرار است گفت وگوهای فنی ادامه یابد.

شبکه المیادین نیز ادعا کرده که محل مذاکرات فنی ایران و آمریکا از سوییس به قطر تغییر کرده و به گفته یک مقام آمریکایی، این مذاکرات همچنان طبق برنامه در روزهای آینده برگزار خواهد شد. از سوی دیگر، رییس جمهور آمریکا با انتشار یک پیام در شبکه تروث سوشال مدعی شد که روز سه شنبه نمایندگان این کشور با ایران در پایتخت قطر دیدار می کنند.

با این همه، غریب آبادی در واکنش به این گزارش ها عنوان کرد که نشست های فنی کارگروه های ایران و آمریکا برای این هفته برنامه ریزی نشده است. مذاکره کننده ارشد جمهوری اسلامی ایران، در پاسخ به سوال خبرنگاران درباره مذاکرات کارگروه ها در چارچوب یادداشت تفاهم خاتمه جنگ تحمیلی، گفت که برگزاری نشست های فنی کارگروه ها برای این هفته برنامه ریزی نشده است.

وی افزود: هرچند رایزنی ها با قطر از جمله در خصوص پیگیری اجرای تعهدات طرف مقابل، طبق روال، در جریان است، اما خبر برخی رسانه ها مبنی بر برگزاری گفت وگوهای فنی کارگروه ها در دوحه، تایید نمی شود. وی در ادامه عنوان کرد که اولین دور گفت وگوهای فنی در چارچوب کارگروه های تعیین شده، با فراهم شدن شرایط و پس از توافق در خصوص تاریخ و محل آن، برگزار خواهد شد و رایزنی ها در این خصوص از طریق کشورهای میانجی ادامه دارد.