غلامرضا صادقیان در گزارش در روزنامه جوان به اختلافات به وجودآمده میان موافقان و مخالفان مذاکره ایران و آمریکا پرداخته است.

او در این گزارش آورده است: اختلاف موافقان و مخالفان مذاکره با امریکا هر روز بیشتر و جنجالی تر می شود. در این نوشته فقط اختلاف دو دسته ای که هر دو خود را داخل جبهه انقلاب می دانند بررسی می شود.

در یک طرف کسانی سعی می کنند با دلایلی وضع فعلی را که ایران با اجازه رهبری در حال مذاکره است، تبیین و در درستی آن استدلال کنند. در طرف مقابل کسانی هستند که این دیدگاه ها را تبیین نمی دانند و می گویند بیشتر توجیه است.

در سوی تبیین کنندگان، حسین صفار هرندی از مجمع تشخیص مصلحت می گوید: در جنگ باید دائم در تدارک ایده های تازه باشیم و همیشه پشت سر هم نمی جنگند و گاهی هم مذاکره می کنند .

هرندی درواقع با بیانی رئالیستی یادآور می شود که در جنگ، مذاکره نشانه ی ضعف نیست (این ادعا را قالیباف و دیگران هم مکرر کرده اند)، بلکه می تواند ابزاری برای مدیریت هزینه ها و کسب زمان باشد. در تاریخ معاصر ایران، نمونه هایی نظیر پذیرش قطعنامه ی 598 در جنگ تحمیلی یا حتی مذاکرات هسته ای در دوران امام شهید نشان داده که توقف موقت درگیری نظامی برای دستیابی به اهداف راهبردی، یک عقلانیت رایج در سیاست خارجی است.

این رویکرد با نظریه ی موازنه ی قوا در مکتب رئالیسم همخوانی دارد. در این رویکرد، جنگ فقط یکی از ابزارهاست و نه هدف غایی؛ بنابراین سخن هرندی را حتی از زبان یک سیاستمدار در طول تاریخ وقتی جنگی را با پیروزی به پایان رسانده باشد، و اکنون دنبال دستاوردهای پساجنگ باشد، نیز می توان شنید.

در همین سو مهدی فضائلی عضو دفتر حفظ و نشر آثار امام شهید تلویحاً منتقدان مذاکره را فاقد اطلاعات درست و کامل می داند: حرام دانستن مذاکره خلاف مشی رهبری و خلاف عقل است. به هر دلیلی ولی امر جامعه تصمیم گرفتند که این کار (مذاکره) الان انجام شود و اگر شخصی می خواهد ولایی عمل کند، وظیفه اش این است که تحقق پیدا کند. از کجا معلوم نظری که برخی منتقدان الان دارند همان نظردیگر رهبر انقلاب باشد؟

کسی نمی تواند چنین حرفی بزند. نگاه باید رو به آینده باشد؛ برگشت به گذشته و ماندن در گذشته موردنظر نیست. هیچ تحمیلی در کار نبوده است؛ از فحوای پیام رهبری درباره تفاهم نامه نیز اینچنین برمی آید که هیچ تحمیلی درکار نبوده است .

باز در همین سو آقای حاجی صادقی نماینده ولی فقیه در سپاه پس از چند کش وقوس در فضای رسانه یک نشست خبری برگزار کرد. ابتدا نقل قولی از سعید جلیلی در سایت معاونت سیاسی سپاه منتشر شد که وی در دیدار با آقای حاجی صادقی گفته است: به هیچ وجه منظور رهبری از بیان جمله بنده علی الاصول نظر دیگری داشتم مخالفت با اصل مذاکره نبوده است بلکه ایشان در شیوه ی مذاکره و برخی بندهای تفاهم نظر دیگری داشتند .

این سایت می نویسد که جلیلی گفته: همه ی عزیزانی که در شورای عالی امنیت ملی به سند تفاهم رأی مثبت دادند از روی دغدغه و دلسوزی و با نگاه کارشناسی رأی دادند و هرگز نمی توان آن ها را به مخالفت با رهبری متهم کرد ؛ و سرانجام جلیلی همچنین نسبت به افشای اسناد دارای طبقه بندی از طرف یکی از نمایندگان مجلس در رسانه ملی (نبویان) و نوع تحلیل های وی نقد جدی داشته است .

پس از انتشار این خبر در سایت معاونت سیاسی سپاه، کانال راه دیالمه وابسته به امیر حسین ثابتی (بدون تکذیب خبر از طرف خود جلیلی) اعلام کرد: نقل قول سپاه از سعید جلیلی کذب است .

حاجی صادقی پس از این در نشست خبری از جلیلی خواست که به میان مردم بیاید و پاسخگو باشد: آنچه از آقای جلیلی نقل کرده ام، بر اساس مطالبی است که از خود ایشان شنیده ام و امروز نیز همان مطالب را تکرار می کنم. از ایشان درخواست می کنم شخصاً درباره این موضوعات و حتی نسبت به نکاتی که بنده مطرح و نقد کردم، با مردم سخن بگوید. همچنین کسانی که در آن جلسات حضور داشته اند نیز می توانند در این زمینه برای تنویر افکار عمومی توضیح دهند .

حاجی صادقی نگاه کلی نمایندگی ولی فقیه را هم تبیین کرد: تخریب مذاکره کنندگان خلاف ولایت مداری است. رهبر معظم انقلاب با اقتدار، حکمت و شجاعت کشور را هدایت می کنند. بیان صریح ایشان مبنی بر اینکه علی الاصول نظر دیگری داشتم خود نشان می دهد که هیچ کس نمی تواند رأیی را بر ایشان تحمیل کند و این سخن، نشانه اقتدار جایگاه ولایت است .

در این سو به همین سه اظهارنظر اکتفا می کنیم. این سه، نمایندگان مستقیم رهبری و وابستگان به بیت رهبر شهید و رهبر عالیقدر انقلاب هستند؛ و هرچند این را به خودی خود دلیلی بر صحت نظرات شان فرض نمی کنیم ولی می توان دلیلی بر مطابقت و نزدیکی نظرات شان با نظر حاکمیت و رهبری دانست، زیرا عرصه ی سیاست و حکومتداری چنین است و این جا فقط بحث راهبردی نیست که دنبال مغالطه ی مرجعیت باشیم. از مجموع سخنان شان هم به روشنی برمی آید که حس کرده اند.

در طرف مقابل کسانی مدعی هستند تفاهم به رهبری تحمیل شده ، کار عمدتاً بدون اجازه ایشان جلو رفته ، و جنگیدن تا وقت نامعلوم نظر رهبری است .

در طرف مقابل کسانی (بیشتر مجری یا چهره تلویزیونی و صاحب برنامه های ثابت) هستند که دعاوی دیگری دارند. غلامرضا قاسمیان شخصاً تحلیلی می کند و با این پرسش که چرا رهبری قبل از امضای تفاهم نامه جلوی آن را نگرفتند؟ ، با مقایسه ای از صدر اسلام تلویحاً مذاکره کنندگان را وصل به شبکه یهود می داند و استدلال می کند که اجازه مذاکره صادر شد تا منافقین [دولت و مذاکره کنندگان]به مردم معرفی شوند .

به نظر می رسد یکی از دلایلی که اشخاص منصوب امام شهید یا نمایندگان رسمی او وارد صحنه شدند تا موضوع را تبیین کنند همین است که فردی خارج از این دایره برای رهبری چنین نیت های پنهان و مقاصد پشت پرده بتراشد. برخی به قاسمیان گفته اند نباید مطلقاً هر مذاکره ای را نفی کنی و در بوق جنگ بدمی، زیرا همین که اکنون این جا هستی و سخنرانی می کنی و در زندان سعودی نیستی، محصول یک مذاکره بین وزارت خارجه دوکشور بوده است.

باز در این سو مهدی جمشیدی مجری برنامه سنجه در صداوسیما دعوی خاصی دارد: مسئولان می گویند رهبری یک حرف می زند و ما می رویم کارسازی می کنیم و کار خودمان را می کنیم. ایران نیازی به مذاکره با امریکا ندارد . البته این که مسئولان چنین حرفی زده باشند، در هیچ کجا گفته نشده است؛ و این صرفاً حدسیات و استنباط این مجری است.

او سپس با چند نقل قول از افرادی در گذشته، می گوید باید انتقام خون امام شهید را بگیریم، چون سیاست دینی ما چنین می گوید ولی هیچ چیزی حتی امام کشی مانع جریان روشنفکری (مذاکره کنندگان) برای مذاکره با امریکا نمی شود، و سپس نتیجه می گیرد که سیاست رسمی ما دینی نیست و سکولار است .

ادعای آقای جمشیدی که سیاست رسمی کشور را سکولار می خواند، مبتنی بر تعریفی نادرست و سطحی از سکولاریسم است. سکولاریسم در علوم سیاسی به معنای جدایی نهادهای دینی از قدرت سیاسی و تدوین قوانین مستقل از شرع است. در یک نظام سکولار، دین به امور خصوصی افراد محدود می شود و در تصمیم گیری های کلان جامعه نقش تعیین کننده ای ندارد. آیا اکنون ما چنین ایم؟!

نظام جمهوری اسلامی ذاتاً غیرسکولار است و نهاد روحانیت و فقاهت، هسته ی مرکزی قدرت را شکل می دهد. از طرفی انجام مذاکره در شرایط خاص، به معنای کنار گذاشتن اصول دینی و روی آوردن به سکولاریسم نیست. مذاکره با امریکا نیز یک اقدام تاکتیکی در چارچوب مصالح نظام و با اذن رهبری است و ربطی به کنارگذاشتن اصول دینی و سکولاریسم ندارد. استفاده از عقلانیت و مصلحت در سیاست گذاری، به معنای پذیرش جهان بینی سکولار نیست. عقل در خدمت دین ، با حاکمیت عقل به جای دین که شالوده ی سکولاریسم است یکی نیست.

بعید است که در جبهه انقلاب کسی به انتقام رهبر شهید فکر نکند. ولی آنچه هست این است که روش ها متفاوت است. این جا فرصت بحث فلسفی و نشان دادن مغالطه های بزرگ این ادعاها مثل توسل به نظرات افراد و نیز جای بحث دینی و تاریخی و آوردن مثال های نقض نیست. ولی دست کم می توان گفت سیاست رسمی، دست چه کسی است؟! دست چند مذاکره کننده که یک متن تفاهم را بیست وچندبار بین شعام و رهبری تبادل کرده اند؟! آنگاه چه کسی باید مدعی سیاست رسمی بشود، خود نظام و بیت رهبری و نمایندگان رسمی او در مجمع تشخیص و سپاه و دفتر بیت؟ یا مجریان تلویزیون؟!

در همین تلویزیون فرد دیگری به نام حسین حسینی از سخنان یکی از کارشناسان (مهدی محمدی مشاور قالیباف) انتقاد می کند که چرا گفته است در تبادل آتش های اخیر اتفاقی نیفتاده است و امریکایی ها چند جای تکراری را زده اند و رفته اند .

محمدی به این سخنان واکنش نشان داد و نوشت: در این برنامه با لحنی تمسخرآلود و بدون اینکه اساساً متوجه حرف من شده باشند حرف نادرستی را به من منتسب کرده و آن را نقد کرده اند. خواهش می کنم بخش آخر فایل صوتی من را که پاسخی به این تحریف است، در همان برنامه پخش بفرمایند . محمدی در آن فایل صوتی می گوید که امریکایی ها در این تبادل آتش ها هیچ چیزی به دست نیاوردند و از همان جاهایی که مکرراً بمباران کرده اند، دوباره ما به سمت آنان شلیک کرده ایم ؛ و این را نشانه ای از ناتوانی و شکست امریکا می گیرد.

مسئله فرامتن این دعوا آن نیست که چرا مجری تلویزیونی با مثلاً مخاطبان خیلی بیشتر از کانال تلگرامی 13 هزارنفری محمدی سخنان او را تحریف می کند و بعید است که پاسخ او را هم منتشر کنند، مسئله اصلی آن است که چرا تلویزیون مشاور قالیباف را رصد می کند تا از او حرفی را بیرون بکشد و با تغییر در آن، علیه موافقان مذاکرات فعلی چیزی بتراشد؟!

همین مجری تلویزیونی بحث می کند که مخالفت های ما می تواند به کمک مذاکره کنندگان بیاید، زیرا آنان در مذاکرات خواهند گفت ببینید! باید به اینها جوابگو باشیم ! این حرف تکراری و تقلیدی که سال هاست مخالفان برای خود فرض می گیرند تا اهمیت خود را نشان دهند، ایراداتی آشکار دارد. اولاً چنین نیست و مخالفت های شما به چنین کاری نمی آید، ثانیاً اگر هم می آمد، وقتی راز آن را در تلویزیون آشکار می کنید، دیگر نمی آید!

ثالثاً بر فرض که چنین اثری دارد، آثار مخرب آن در دوقطبی سازی و القای یأس و سرخوردگی در دسته جاتی از مردم را چرا و چگونه محاسبه نکردید؟! اگر حرف شما این قدر در اطراف عالم شنیده می شود (که نمی شود) و بنابراین مهم هستید، در داخل کشور هم شنیده می شود (که اتفاقاً این جا واقعاً شنیده می شد) و اثر تخریبی خاص خود را دارد.

در یک اظهارنظر دیگر، عبدالحسین خسروپناه دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی می گوید: چون ولی مسلمین به قتل رسیده، حکم قصاص در فقه که اگر خانواده گذشت کردند، [از قصاص می توان گذشت، جاری نیست]و از قاتل امام المسلمین طبق ادله ی ولایت نمی توان گذشت. گذشتن از خون امام المسلمین دست خانواده او نیست و اگر گذشتند از حق خانوادگی خودشان گذشته اند [و حکومت بنای دیگری دارد] .

اولاً چه کسی و از چه طریقی اعلام کرده است که خانواده ی رهبر شهید از خون ایشان گذشته اند که ضرورت این بحث پیش بیاید؟! در ثانی، اگر کسی پس از شنیدن این بحث ها نتیجه بگیرد که اجازه ی مذاکره ، به معنای گذشتن از قصاص قاتل امام است (هرچند گوینده چنین منظوری ندارد)، در فهم غلط افتاده است و فراتر از فهم غلط، وهن جایگاه رهبری است.

ثالثاً آن کسی که ولی دم خانوادگی خون امام شهید است، فقط یک ولی دم نیست، بلکه ولی امر و واجب الاطاعه است و حکومت که در این بحث ادعا می شود، نمی تواند از قاتل امام بگذرد، خودش باید تحت فرمان ولی امر باشد. (هرچند نه ولی امر چنین گذشتی کرده، نه حکومت، نه مردم و نه اساساً مذاکرات فعلی به معنای گذشتن از خون امام شهید است). پس این بحث ها جز آن که جایگاه رهبری را متزلزل کند، به کار دیگری نمی آید.

مخالفان توافق می توانستند بدون این ضعف های آشکار در برهان آوری و گاهی حتی هوچی گری و تهدید مقامات به قتل و مقایسه آنان با قوم یهود، بر نگرانی های مستند خود پافشاری کنند، مانند این که مذاکره با امریکا در شرایط کنونی، به دلیل سابقه ی بدعهدی، فرصت سوزی است نه فرصت سازی ، تبادل آتش های اخیر نشان داد که فشار نظامی مؤثر بوده و مذاکره می تواند عقب نشینی تلقی شود ، متن تفاهم مبهم است و تضمینی برای اجرای آن وجود ندارد . اگر چنین می کردند و از مذاکره کنندگان با رعایت ادب و بدون تهدید می خواستند که این ابهام ها را در فرآیند کارشناسی رفع کنند، به صواب نزدیک تر بود ولی ظاهراً برخی تخصص دیگری دارند!

این وضعیت در مخالفت با مذاکره هیچ سودی برای کشور ندارد. نمی توان آن را زنده بودن نقد و پویایی جامعه نامید. کسی که نقد می کند، اولاً باید خود را کاملاً در جای مقام مسئول بگذارد. سپس باید اطلاعات کاملی از اسرار درون نظام داشته باشد، از قدرت اقتصادی و نظامی و شرایط خاص کشور با خبر باشد، منطق و قدرت استدلال گری داشته باشد، از هیجانات انتخاباتی به دور باشد، نه این که با همین دستاوردها و کمتر از آن در یک زمان موافق و در زمان دیگر مخالفت کند که این یک رسوایی جناحی است تا ادعای وطن پرستی و امام پرستی.

جهان را نگاه کنید! حتی یک منتقد منصف در امریکا و اروپا و شرق و غرب عالم نیست که نگوید تفاهم میان ایران و امریکا بزرگ ترین شکست تاریخ امریکاست. حرف آنان البته ملاک ما نیست ولی آن گاه که برخی در داخل می خواهند روایت شکست ایران را تقویت کنند، یک فرصت بزرگ تبلیغاتی از دست می رود. اکنون در یکی از معدود دفعات تاریخ حس پیروزی با واقعیت پیروزی کاملاً منطبق است.

کسانی که این حس را تبدیل به شکست می کنند، باید پاسخگوی تاریخ باشند. اگر این توافق شکست بخورد، هزینه ی آن را همه ی ملت می پردازند، بنابراین نقد باید همراه با پیشنهاد جایگزین باشد. متأسفانه در پیشنهادهای جایگزین کمتر چیزی جز اصرار بر جنگ آن هم از افراد جنگ ناشناس دیده ایم!