قطر با 24.7 تریلیون متر مکعب گاز، سومین دارنده ذخایر گاز و همزمان با بیش از 120 میلیارد متر مکعب صادرات، سومین صادر کننده گاز جهان است. میزان صادرات گاز این کشور در سال 2024 حدود 44 میلیارد دلار بوده که بیشتر در قالب گاز طبیعی مایع (LNG) انجام شده است. صادرات گاز مایع با کشتی به دست کشورهای متقاضی می رسد و باید از تنگه هرمز عبور کند.

شکل 1 - واردکنندگان عمده گاز مایع از قطر 2024- میلیارد دلار

مطابق نمودار، پاکستان یکی از مهم ترین مصرف کنندگان گاز طبیعی مایع قطر است. این کشور در سال 2024 با 3.5 میلیارد دلار واردات گاز در میان 5 وارد کننده اول گاز طبیعی مایع از قطر قرار گرفته است که تمامی آن را از مسیر تنگه هرمز وارد کرده است. با بسته شدن تنگه هرمز، تامین انرژی پاکستان به شدت دچار اخلال شد. به همین دلیل میزان صادرات گاز مایع قطر به پاکستان در مارس 2026 نسبت به ماه مشابه سال گذشته میلادی با کاهش 90 درصدی، از میانگین 6.7 میلیون تن به 0.47میلیون تن رسید که کاهش شدید صادرات گاز به پاکستان و سایر کشورها را نشان می دهد.

بسته بودن تنگه هرمز در حالی موجب کاهش شدید تجارت گاز مایع بین قطر و پاکستان شده است که هر دو این کشورها همسایه ایران هستند و می توانند از مسیر آن، تجارت گاز خود را بدون نیاز به کشتی و مبتنی بر خط لوله انجام دهند. این موضوع در سال 1400 در نشست اوپک گازی مطرح شد اما تاکنون اقدامی برای عملیاتی کردن آن صورت نگرفته است.

شبکه گاز ایران به دلیل گستردگی، تا دوردست ترین نقاط کشور ادامه دارد. این خطوط یا همین الان به کشورهای همسایه ایران وصل است مثل عراق و ترکیه یا تا نزدیکی های مرز دو کشور امتداد یافته است مثل پاکستان. بر این اساس ترانزیت گاز قطر از مسیر ایران نیاز به صرف زمان و هزینه بالایی ندارد.

برای اتصال گاز قطر به شبکه گاز ایران دو مسیر وجود دارد. یک مسیر اتصال سکوی قطری به سکوی ایرانی با 5 تا 10 کیلومتر خط لوله و از آن جا اتصال به شبکه گاز ایران است. این مسیر کوتاه ترین مسیر ممکن بوده و تنها نیازمند 45 میلیون دلار هزینه است.

مسیر دوم اتصال مستقیم سکوی گازی قطری به ساحل ایران با خط لوله حدود 120 کیلومتری و همزمان اتصال به شبکه گاز ایران است. برآوردها نشان می دهد مسیر دوم 720 میلیون دلار هزینه در بر دارد. محاسبات حاکی از آن است که در صورت انتخاب هر کدام یک از این مسیرها، هزینه تمام شده صادرات گاز قطر به پاکستان از 17.6 سنت بر مترمکعب در روش LNG، به 14.4سنت بر متر مکعب به روش خط لوله می رسد که کاهش 18 درصدی هزینه تمام شده را نشان می دهد.

شکل2 نقشه میدان گازی پارس جنوبی

از یک سو صادرات گاز با خط لوله به پاکستان گام مهمی برای متنوع سازی صادرات گاز قطر است و از سوی دیگر بررسی روند های میدانی ودیپلماتیک نشان دهنده تداوم احتمالی جنگ امریکا علیه ایران است که در این صورت تنگه هرمز برای مدت طولانی بسته خواهد ماند یا دچار اختلال خواهد شد که این موضوع به اقتصاد قطر آسیب زیادی وارد می کند. بر این اساس قطر می تواند با صادرات گاز خود ار طریق خط لوله، ایران را شریک تجارت گاز خود کند و از آن طرف، مجوز عبور کشتی های حامل گاز مایع خود از ایران را بگیرد.