دنیای اقتصاد : همزمان با نهایی شدن آخرین جزییات توافق تهران و مسقط بر سر ترتیبات ایرانی تنگه هرمز، نشانه‌هایی از گشایش دیپلماتیک نیز نمایان شد؛ به‌طوری‌که وزارت خزانه‌داری آمریکا از لغو چند تحریم‌ مرتبط با ایران خبر داد که همزمان با پیشرفت مذاکرات، مورد توجه ناظران قرار گرفت.

 تلاش‌های دیپلماتیک و رایزنی‌های فشرده برای توافق بر سر تنگه هرمز میان تهران و مسقط همچنان ادامه دارد و طبق گمانه‌زنی رسانه‌ها قرار است ظرف ساعات آینده این توافق به‌عنوان پیوست یادداشت تفاهم 28 خرداد از طریق یک بیانیه مشترک اعلام شود. در آخرین تحولات در رابطه با پیشبرد دیپلماسی میان ایران و آمریکا، رویترز خبر داد که وزارت خزانه‌داری آمریکا اعلام کرده برخی تحریم‌های مرتبط با ایران را لغو می‌کند. بنا به ادعای رویترز، این وزارتخانه از لغو تحریم 3 شرکت هواپیمایی مرتبط با ایران از سوی وزارت خزانه‌داری آمریکا خبر داده است. 

بنا به این گزارش، طبق جزییاتی که روز چهارشنبه در وبگاه وزارت خزانه‌داری آمریکا منتشر شده است، تحریم‌های اعمال شده بر 2 فروند هواپیما و 3 شرکت هواپیمایی مرتبط با سپاه پاسداران جمهوری اسلامی ایران، برداشته است. وزارت خزانه‌داری آمریکا نام شرکت هواپیمایی «فلای‌ بغداد» و دو هواپیمای مرتبط با آن را از فهرست تحریم‌ها علیه ایران حذف کرد. به‌رغم این تحولات و نشانه‌های مثبت، برخی گزارش‌ها از خوش‌بینی محتاطانه نسبت به نتیجه‌بخش بودن تلاش‌های مذکور حکایت دارند. تهران معتقد است که چنانچه واشنگتن از کارشکنی دست بردارد، می‌توان به یافتن یک راه‌حل امیدوار بود. در همین چارچوب؛ منابع پاکستانی از سفر روز جمعه عباس عراقچی وزیر خارجه کشورمان به اسلام آباد خبر می‌دهند.

یک منبع بلندپایه پاکستانی در گفت‌وگو با ریانووستی گفت: انتظار می‌رود عراقچی هفتم اوت (روز جمعه) به پاکستان سفر کند. این منبع افزود، وی قرار است با عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، شهباز شریف، نخست‌وزیر و اسحاق‌دار، معاون وزیر امور خارجه دیدار داشته باشد. دیداری که طبیعتا در راستای احیای تفاهم نامه و ازسرگیری مذاکرات تعلیق شده با آمریکا پس از گفت‌وگوهای بورگن اشتوک در 31 خرداد است. شریف و منیر یک روز قبل از دیدار با عراقچی در عربستان با محمد بن‌سلمان دیدار و گفت‌وگو می‌کنند. سرعت تحولات، تکاپوهای منطقه‌ای را نیز تشدید کرده است.

تداوم دیپلماسی در میانه تهدید

روز سه‌شنبه و پس از آنکه قطر از ادامه تلاش میانجی‌گران برای یافتن راه‌حلی دیپلماتیک در مناقشه خاورمیانه خبر داد، رسانه‌ها از گفت‌وگوی امیر این کشور با رییس کاخ سفید خبر دادند. دفتر شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، از گفت‌وگوی تلفنی او با دونالد ترامپ،‌ رییس‌جمهوری آمریکا در روز سه‌شنبه و با محور جنگ با ایران خبر داده و اعلام کرد که امیر قطر بر ادامه گفت‌وگو و استفاده از راهکارهای دیپلماتیک برای حل مسائل مورد اختلاف تاکید کرده است. بر اساس بیانیه دفتر امیر قطر، شیخ تمیم بن حمد آل ثانی همچنین بر لزوم پایبندی همه طرف‌ها به مفاد مورد توافق در چارچوب تفاهم‌نامه میان ایالات متحده و ایران تاکید کرده و خواستار حمایت از ابتکارهای بین‌المللی برای مهار تنش‌ها میان تهران و واشنگتن شده است.

در آخرین رایزنی‌های دیپلماتیک، وزرای خارجه عراق و مصر در امان دیدار و درباره تحولات اوضاع منطقه و چالش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی جاری از جمله تحولات دریانوردی در تنگه هرمز و اهمیت تضمین روان بودن جریان ناوبری دریایی گفت‌وگو کردند.شامگاه سه شنبه  سخنگوی وزارت امور خارجه از تداوم مذاکرات ایران و عمان با هدف سامان‌دهی تردد ایمن کشتیرانی در تنگه هرمز خبر داد و فضای حاکم بر آن را مثبت ارزیابی کرد. از سوی دیگر، برخی منابع پاکستانی به العربیه گفتند که شهباز شریف نخست‌وزیر پاکستان و عاصم منیر فرمانده ارتش این کشور به عربستان می‌روند. به گزارش العربیه، این منابع پاکستانی زمان انجام این سفر راامروز پنج‌شنبه اعلام کردند.

این در حالی است که دونالد ترامپ روز چهارشنبه مدعی شد که تنگه هرمز به‌زودی بازگشایی خواهد شد. وی در ادامه بار دیگر تهدید کرد که در غیر این صورت، ایران هدف ضربه‌ای فوق‌العاده سنگین قرار خواهد گرفت که این حمله، بزرگ‌ترین عملیات نظامی از زمان جنگ جهانی دوم خواهد بود. بنا به گزارش اسکای نیوز، رییس‌جمهور آمریکا در گفت‌وگو با شبکه خبری فاکس‌ نیوز گفت: «ما گفت‌وگوهای بسیار خوبی با ایران داریم و طرف ایرانی و میانجی‌ها در تمام طول روز مشغول مذاکره بوده‌اند.» رییس‌جمهور آمریکا با تکرار این ادعا که ایران مشتاق دستیابی به توافقی برای پایان دادن به ماه‌ها درگیری است، مدعی شد: «ایران در برابر آخرین شانس خود برای امضای توافق قرار دارد.»

وی در این مصاحبه بار دیگر تهران را تهدید کرده و مدعی شد: «اگر آنها باز هم عقب‌نشینی کنند، ضربه بسیار سختی خواهند خورد. آنها نمی‌توانند سلاح هسته‌ای داشته باشند؛ موضوع به همین سادگی است.»‌ وی افزود که «تمام روز» سه‌شنبه مذاکرات با ایران در جریان بوده است. وی همچنین در کالیفرنیا به خبرنگاران گفت که توافق با ایران برای بازگشایی تنگه هرمز ممکن است «فردا یا پس‌فردا» [چهارشنبه یا پنج‌شنبه به وقت ایران] حاصل شود و افزود مذاکره‌کنندگان «روز بسیار خوبی» را پشت سر گذاشته‌اند.

این در حالی است که دو منبع آگاه به شبکه خبری سی‌بی‌اس گفته‌اند که ایالات متحده در جریان جنگ با ایران، تقریبا تمام ذخایر جهانی موشک‌های دوربرد دقیق خود را مصرف کرده است. بر اساس این گزارش، آمریکا به طور مشخص تقریبا تمام موشک‌های سامانه موشکی تاکتیکی ارتش و موشک‌های تهاجمی دقیق خود را در عملیات موسوم به «خشم حماسی» به کار گرفته است. گفتنی است که خبرگزاری رویترز نیز پیش‌تر گزارش داده بود که آمریکا در این عملیات «تقریبا تمام» موشک‌های دوربرد دقیق خود را مصرف کرده است. از سوی دیگر، فیصل نیاز ترمذی، سفیر پاکستان در روسیه اعلام کرد کشورش در حال انجام دادن تحرکات و رایزنی‌های دیپلماتیک غیرعلنی برای مهار تنش میان واشنگتن و تهران است. به گزارش شبکه خبری راشا تودی، این دیپلمات تاکید کرد که اسلام‌آباد نقش یک کانال ارتباطی میان دو طرف را ایفا می‌کند.

نارضایتی تهران از دخالت‌های واشنگتن

رییس کاخ سفید در حالی نسبت به پیشبرد مذاکرات بر سر بازگشایی تنگه هرمز ابراز امیدواری کرده که رسانه‌های داخلی از جمله خبرگزاری تسنیم به نقل از یک مقام آگاه که با سپاه نیوز صحبت کرده خبر دادند که «دلیل اصلی تاخیر در توافق با عمان در رابطه با تنگه هرمز دخالت‌های آمریکا و تهدیدهای ترامپ است.» بنا به گزارش‌ها؛ این مقام گفته است: «تا وقتی که دخالت‌های آمریکا و تهدید به حمله نظامی به ایران وجود دارد توافق به تاخیر می‌افتد و ایران زیر سایه‌ تهدید هیچ توافقی نخواهد کرد.» از سوی دیگر، صداوسیما روز چهارشنبه به نقل از یک مقام آگاه گزارش داد که مذاکرات درباره ترتیبات تردد شناورها از تنگه هرمز صرفا ایرانی عمانی است و هیچ ارتباطی به آمریکا ندارد. به گفته این منبع، «در صورت ادامه تخلفات آمریکا، تنگه هرمز حتی با توافق بین ایران و عمان هم باز نخواهد شد و باز شدن تنگه هرمز منوط به تغییر رفتار و تصحیح تخلفات آمریکا است.»

در عین حال، خبرگزاری فرانسه در گزارشی اعلام کرد که با وجود خوش‌بینی ‌به توافق بر سر تنگه هرمز، روز چهارشنبه نشانه‌هایی از ادامه تنش در منطقه دیده شده است. براساس این گزارش، روز سه‌شنبه و پس از هدف قرار گرفتن یک کشتی تجاری در تنگه هرمز، یک نفر از خدمه آن مفقود شد. یک کشتی هندی هم در دریای سرخ، پس از حمله‌ای که عامل آن مشخص نشده است، غرق شد. در عین حال، سخنگوی انصارالله یمن نیز روز چهارشنبه اعلام کرد که نفتکش سعودی «وفا» در شمال دریای سرخ و در نزدیکی سواحل ینبع هدف موشک‌های بالستیک قرار گرفته است.

طرح توافق موقت برای بازگشایی تنگه هرمز

در میانه تردیدها درباره موفقیت‌آمیز بودن تلاش‌های دیپلماتیک، منابع آمریکایی از دستیابی به توافقی درباره تنگه هرمز خبر داده‌اند که شامل بندی درباره مسیرهای پیشنهادی کشتیرانی ایمن در این تنگه، بندی درباره لغو عوارض و هزینه‌ها و بندی دیگر درباره مهلت پاک‌سازی تنگه هرمز از مین‌های دریایی است. پایگاه خبری آمریکایی آکسیوس در گزارشی به نقل از منابع آگاه اعلام کرد، آمریکا در آستانه نهایی کردن توافقی درباره تنگه هرمز قرار دارد. بر اساس گفته‌های دو منبع منطقه‌ای و یک مقام آمریکایی، ایالات متحده، ایران و عمان به توافقی موقت برای بازگشایی تنگه هرمز نزدیک شده‌اند. آکسیوس با اشاره به اهمیت این توافق که مذاکرات درباره آن چند هفته به طول انجامیده است، نوشت که هدف از آن ازسرگیری آتش‌بس میان واشنگتن و تهران و همچنین آغاز دوباره مذاکرات درباره پرونده هسته‌ای ایران است.

بر اساس گزارش آکسیوس به نقل از دو منبع منطقه‌ای، پیش‌نویس توافق شامل این موارد است: الف) اجرای یک توافق موقت 60 روزه میان عمان و ایران درباره مدیریت تنگه هرمز که امکان تمدید آن وجود دارد. ب) همه کشتی‌هایی که از طریق تنگه هرمز وارد خلیج فارس می‌شوند، از مسیر شمالی و از داخل آب‌های ایران عبور خواهند کرد. ج) همه کشتی‌هایی که از خلیج فارس به سمت دریای عرب خارج می‌شوند، از مسیر جنوبی و از داخل آب‌های عمان، با هماهنگی ایران، حرکت خواهند کرد. د) در طول دوره 60 روزه هیچ‌گونه عوارض یا مالیاتی از کشتی‌ها دریافت نخواهد شد. و) دو طرف متعهد می‌شوند ظرف 30 روز مسیر میانی تنگه را از مین‌های دریایی پاک‌سازی کنند. براساس این گزارش، پس از پاک‌سازی این مسیر، مسیر میانی به‌عنوان گذرگاه دائمی برای رفت‌وآمد کشتی‌های ورودی و خروجی مورد استفاده قرار خواهد گرفت و جزییات آن در مذاکرات بعدی میان مسقط و تهران تعیین خواهد شد. آکسیوس همچنین گزارش داد که علاوه بر مذاکرات میان عمان و ایران، مقام‌هایی از قطر، پاکستان و عربستان سعودی نیز در تلاش‌های میانجی‌گرانه مشارکت داشته‌اند.

از سوی دیگر، خبرگزاری بلومبرگ به نقل از دیپلمات‌های آگاه گزارش داده است که ایران در حال بررسی تمایل نشان دادن به کشورهای اروپایی برای مشارکت در عملیات مین‌روبی تنگه هرمز است؛ اقدامی که می‌تواند بخشی از توافقی برای عادی‌سازی کشتیرانی در این آبراه و تسهیل مذاکرات صلح با آمریکا باشد. بر اساس این گزارش، ایران در مواضع علنی خود بارها اعلام کرده است که به کشورهای خارجی اجازه مشارکت در عملیات مین‌روبی این گذرگاه راهبردی برای انتقال نفت و گاز طبیعی مایع را نخواهد داد. با این حال، به گفته دیپلمات‌هایی که به دلیل حساسیت موضوع نخواستند در گفت‌وگو با بلومبرگ نامشان فاش شود، تهران در نشست‌های خصوصی هفته‌های اخیر موضع خود را تا حدی نرم‌تر کرده است و در حال بررسی امکان مشارکت کشورهای اروپایی در این عملیات است.