به نقل از دنیای اقتصاد، افزایش هزینه های تولید در ماه های اخیر، صنعت لبنیات را در بازار داخلی و صادرات تحت فشار قرار داده است؛ شرایطی که با کاهش مصرف داخلی و افت صادرات محصولات لبنی همراه شده و نگرانی هایی را درباره ادامه این روند ایجاد کرده است. افزایش قیمت شیر خام و نهاده های دامی در کنار محدودیت های تامین انرژی و موانع موجود در مسیر صادرات، از جمله مسائلی است که فعالان این صنعت با آن مواجه اند. در چنین شرایطی، تعیین تکلیف سیاست های ارزی، تامین پایدار برق و بهبود زیرساخت های صادراتی می تواند بر وضعیت تولید و تجارت محصولات لبنی در ماه های باقی مانده سال اثرگذار باشد.

محمد فربد درباره وضعیت صادرات محصولات لبنی اظهار کرد: از ابتدای بهمن ماه سال گذشته تاکنون، آمار صادرات از سوی گمرک ایران منتشر نشده است؛ بنابراین، به آمار دقیق صادرات دسترسی نداریم. با این حال، برآورد ما با توجه به موقعیت جغرافیایی کشور این است که صادرات کالاهای پایه لبنی، به ویژه شیر خشک و کره، کاهش یافته باشد. درباره سایر محصولات لبنی نمی توان قضاوت دقیقی داشت، اما به نظر می رسد صادرات با کاهش مواجه شده است.

سخنگوی انجمن صنایع لبنی ایران درباره اختلاف قیمت محصولات لبنی ایران با محصولات کشورهای رقیب، گفت: نمی توان فاصله قیمتی مشخصی برای این محصولات اعلام کرد؛ زیرا در تعیین قیمت، علاوه بر کیفیت، وضعیت عرضه و تقاضا نیز دخالت دارد. برای مثال، اگر عرضه یک محصول در بازاری محدود باشد، خریدار ممکن است آن را با قیمت بالاتری خریداری کند. تجربه صادراتی نشان می دهد ممکن است یک محصول از یک کارخانه با قیمتی مشخص فروخته شود، اما همان محصول از کارخانه ای دیگر، بسته به مقصد صادراتی، با قیمتی کمتر یا بیشتر عرضه شود؛ بنابراین، مقایسه مستقیم قیمت ها امکان پذیر نیست.

وی درباره مقاصد صادراتی محصولات لبنی ایران توضیح داد: عمده صادرات محصولات لبنی به کشورهای همجوار، به ویژه عراق، پاکستان و افغانستان انجام می شود. روسیه، جمهوری آذربایجان و قزاقستان، عمان، چین و گرجستان نیز از دیگر مقاصد صادراتی ایران هستند و سایر کشورهای اطراف نیز کم وبیش ظرفیت صادراتی برای محصولات لبنی ایران دارند.

سخنگوی انجمن صنایع لبنی ایران درباره محدود شدن صادرات کره، توضیح داد: برآورد ما این است که صادرات کالاهای پایه، یعنی کره و شیر خشک، کاهش یافته است. یکی از عوامل موثر، شرایط منطقه و تحولاتی است که در حوزه خلیج فارس رخ داده است. ایران در بازار روسیه رقیبی به نام بلاروس دارد. این کشور گاهی با کاهش قیمت محصولات خود، شرایط را برای حضور صادرکنندگان ایرانی در این بازار دشوار می کند.

فربد درباره سهم شیر خام در قیمت تمام شده محصولات لبنی گفت: سهم شیر خام در قیمت تمام شده محصولات لبنی به طور متوسط حدود 70 درصد است، اما این سهم در محصولات مختلف تفاوت دارد. برای نمونه، در شیر بسته بندی شده در کیسه پلاستیکی، سهم شیر خام از قیمت تمام شده بیش از 70 درصد است.

وی درباره سایر عوامل موثر بر قیمت تمام شده محصولات لبنی اظهار کرد: قیمت تمام شده از هزینه مواد اولیه که بخش عمده آن شیر خام است، ملزومات و مواد بسته بندی، دستمزد و سربار تشکیل می شود. هزینه های انرژی و حمل ونقل نیز در مراتب بعدی قرار دارند و مجموع این عوامل، قیمت تمام شده محصول را شکل می دهد.

سخنگوی انجمن صنایع لبنی ایران ادامه داد: قیمت شیر خام طی یک سال گذشته از کیلویی 23 هزار تومان به 60 هزار و 500تومان درِ دامداری رسیده است. ریشه این افزایش را باید در تغییر نرخ ارز ترجیحی از 28 هزار و 500 تومان به حدود 150 هزار تومان جست وجو کرد. این تغییر موجب شده است نرخ ارز تخصیصی به علوفه وارداتی دام چند برابر شود و در نتیجه، قیمت شیر خام نیز افزایش محسوسی پیدا کند.

فربد درباره تاثیر کاهش مصرف داخلی بر وضعیت مالی و ظرفیت تولید کارخانه های لبنی گفت: یکی از مشکلات صنعت لبنیات، نبود آمار دقیق از تحولات این صنعت است، اما برآورد ما نشان می دهد مصرف محصولات لبنی حدود 10 درصد کاهش یافته است. این کاهش تولید، هزینه دستمزد و سربار را به ازای هر واحد محصول افزایش می دهد؛ زیرا هنگامی که تولید یک کارخانه از 100 واحد به 90 واحد کاهش می یابد، الزاما تغییری در تعداد نیروی انسانی آن ایجاد نمی شود. استهلاک تجهیزات نیز مطابق ضوابط قانونی محاسبه می شود و با کاهش 10 درصدی تولید، کاهش نمی یابد. در نتیجه، سهم هزینه های سربار در تولید افزایش پیدا می کند و فشار بیشتری بر حاشیه سود اندک صنعت لبنیات وارد می شود.

سخنگوی انجمن صنایع لبنی ایران درباره میزان استفاده کارخانه های لبنی از ظرفیت تولید نیز گفت: برآوردهای غیررسمی حاکی از آن است که حدود 20 میلیون تن ظرفیت نصب شده در صنعت لبنیات وجود دارد که به طور متوسط، حداکثر حدود 50 درصد آن مورد استفاده قرار می گیرد. البته برخی واحدها بیش از 50 درصد ظرفیت خود و برخی دیگر کمتر از این میزان فعالیت می کنند. این برآورد بر اساس میزان شیر ورودی به صنعت، حجم فرآوری و ظرفیت ماشین آلات نصب شده در کارخانه های کشور انجام شده است.

فربد با تاکید بر اینکه برآورد کاهش 10 درصدی مصرف محصولات لبنی مربوط به مقایسه با سال گذشته است، درباره تاثیر احتمالی افزایش قیمت بنزین بر قیمت تمام شده این محصولات خاطرنشان کرد: تغییر قیمت حامل های انرژی و سوخت، به ویژه بنزین، به تنهایی تاثیر تعیین کننده ای بر قیمت محصولات لبنی نخواهد داشت. صنعت لبنیات نیز به دنبال وارد کردن شوک قیمتی جدید به بازار نیست و چنین اتفاقی را به صلاح خود نمی داند.

وی ادامه داد: افزایش قیمت محصولات لبنی در ماه های آینده عمدتا به تغییر قیمت شیر خام و ملزومات بسته بندی وابسته است. اگر قیمت شیر خام و ملزومات بسته بندی، از مواد پتروشیمی گرفته تا کارتن، تغییر نکند، سایر افزایش هزینه ها برای صنعت قابل تحمل خواهد بود و واحدهای تولیدی می توانند از افزایش قیمت محصولات خودداری کنند. از این نظر، نگرانی خاصی درباره افزایش قیمت محصولات لبنی در ماه های آینده نداریم؛ مگر آنکه اتفاق ویژه ای در قیمت شیر خام یا مواد و ملزومات بسته بندی رخ دهد.

فربد درباره پیشنهاد تعیین قیمت شیر خام بر اساس عرضه و تقاضا، اظهار کرد: ما نه تنها درباره شیر خام، بلکه در مورد همه کالاها به سازوکار عرضه و تقاضا اعتقاد داریم. البته اجرای این سازوکار نباید عاملی برای توقف توسعه دامداری ها یا صنایع لبنی باشد و لازم است توسعه همه بخش های زنجیره هم زمان مورد توجه قرار گیرد.

وی درباره حمایت از دامداران در دوره های مازاد عرضه گفت: برای چنین شرایطی راهکارهای قانونی وجود دارد. قیمت شیر خام تضمینی است؛ به این معنا که اگر شیر خام تولیدشده توسط واحدهای صنعتی جذب نشود، دولت، طبق قانون مکلف به خرید تضمینی آن است. از این رو، دامداران بر اساس قانون نباید درباره زیان ناشی از مازاد عرضه نگرانی داشته باشند.

سخنگوی انجمن صنایع لبنی ایران درباره تصمیم های لازم برای بازگشت صادرات محصولات لبنی به مسیر رشد گفت: یکسان سازی نرخ ارز و توسعه زیرساخت ها مهم ترین موضوعاتی است که وزارتخانه ها و دستگاه های مسئول، از جمله وزارت جهاد کشاورزی، بانک مرکزی و گمرک، باید به آن بپردازند.

وی درباره چشم انداز حجم و ارزش صادرات محصولات لبنی تا پایان سال یادآورشد: از ابتدای بهمن ماه سال گذشته، بنا بر آنچه شنیده ایم، آمار صادرات با هدف حفاظت از اطلاعات و آمار کشور از منظر امنیتی منتشر نشده است. در نتیجه، از میزان صادرات اطلاعی نداریم و جمع آوری این اطلاعات از تعداد زیادی شرکت در سراسر کشور نیز تقریبا غیرممکن است. به همین دلیل نمی توان درباره حجم و ارزش صادرات محصولات لبنی تا پایان سال قضاوت دقیقی داشت. با این حال، هنوز تا پایان سال فرصت باقی است و ممکن است هر تحول مثبتی، کسری احتمالی صادرات را جبران کند.

سخنگوی انجمن صنایع لبنی ایران ابراز امیدواری کرد شرایط جنگی پایان یابد و گفت: پایان این شرایط می تواند بر روند صادرات و اتفاقاتی که تا پایان سال رخ می دهد، موثر باشد.

فربد درباره محدودیت های برق در گاوداری ها و کارخانه های لبنی نیز اظهار کرد: زنجیره صنعت لبنیات در اولویت جلوگیری از قطع برق قرار دارد. مسئولان وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت جهاد کشاورزی و وزارت نیرو نیز پذیرفته اند که صنعت لبنیات باید در این اولویت قرار گیرد؛ زیرا قطع برق می تواند خسارت زیادی به این صنعت وارد کند. قطع ناگهانی و بدون اطلاع قبلی برق، آسیب بیشتری به واحدهای تولیدی وارد می کند؛ زیرا سامانه ها و تجهیزات جایگزین تأمین انرژی، ظرفیت کافی برای تأمین کامل برق مورد نیاز این صنعت را ندارند.

سخنگوی انجمن صنایع لبنی ایران گفت: با توجه به موضوعاتی که درباره محدودیت های برق مطرح شده، وزارت صنعت، معدن و تجارت صنایع را اولویت بندی کرده است و صنعت لبنیات نیز دست کم در برنامه های اعلام شده، در اولویت جلوگیری از قطع برق قرار دارد.