آمریکا، سازمان ملل متحد و اتحادیه اروپا از اواخر دهه 1970، به دلایل مختلف تحریم هایی علیه تهران اعمال کرده، تحریم های اقتصادی و ممنوعیت های تجاری را به اجرا گذاشته و دارایی های ایران را مسدود کرده اند.

از زمان آغاز جنگ در ماه فوریه، واشنگتن تحریم های دریایی، انرژی و مالی بیشتری علیه ایران اعمال کرده و یک محاصره دریایی را نیز آغاز نموده است.

داده های دفتر کنترل دارایی های خارجی وزارت خزانه داری آمریکا (اوفک) نشان می دهد که این نهاد از زمان آغاز دوره دوم ریاست جمهوری ترامپ، بیش از 1000 فرد، کشتی و هواپیما را تحریم کرده است.

محاصره زمینی

برخی مقام های آمریکایی و اسراییلی احتمال ایجاد یک محاصره زمینی را مطرح کرده اند؛ اقدامی که به همکاری همسایگان ایران، یعنی عراق، ترکیه، پاکستان، افغانستان، ترکمنستان، جمهوری آذربایجان و ارمنستان، نیاز خواهد داشت.

دولت ترامپ با همه این کشورها، به جز افغانستان، در درجات مختلفی از روابط نزدیک برخوردار است؛ هرچند مرز افغانستان با ایران کوهستانی است و به هر حال گشت زنی و کنترل آن بسیار دشوار خواهد بود.

ترامپ ممکن است بر پاکستان اهرم فشار داشته باشد؛ کشوری که اخیراً خواستار ایجاد یک خط مبادله ارزی 10 میلیارد دلاری از سوی وزارت خزانه داری آمریکا شده است. ترکیه نیز به دنبال بازگشت به برنامه جنگنده های اف-35 آمریکاست.

محاصره زمینی می تواند با متوقف کردن واردات مواد غذایی، انرژی و منسوجات، فشار بر مردم ایران را افزایش دهد؛ اما کارشناسان می گویند اجرای چنین اقدامی دشوار خواهد بود و ممکن است به اعتراضات یا افزایش فشار داخلی علیه حکومت منجر نشود.

تعرفه های ثانویه

ترامپ بارها کشورهای طرف معامله با ایران را به اعمال تعرفه بر کالاهای آنها تهدید نموده است، هرچند دیوان عالی آمریکا مبنای قانونی چنین مالیات هایی را لغو کرده است.

سنای آمریکا هفته گذشته یک طرح گسترده تحریمی علیه روسیه را تصویب کرد که شامل تحریم های جدید علیه ایران نیز می شد و اختیارات تازه ای برای اعمال تعرفه در اختیار ترامپ قرار می داد؛ اختیاراتی که او می تواند بالقوه علیه کشورهایی به کار گیرد که به تجارت تهران کمک می کنند.

این طرح هنوز باید به تصویب مجلس نمایندگان آمریکا برسد؛ اقدامی که با توجه به نگرانی های گسترده دموکرات ها و برخی جمهوری خواهان درباره مفاد مربوط به تعرفه ها، می تواند با چالش هایی مواجه شود.

اقدامات اخیر، ناوگان نفتی ایران، شرکت های بیمه کشتیرانی، نهادها و افرادی را که به ادعای واشنگتن، به تهران در دستیابی به سلاح کمک می کنند و همچنین صرافی های دیجیتال را هدف قرار داده اند و حدود 500 میلیارد دلار رمزارز مرتبط با ایران را مسدود کرده اند.

کارشناسان می گویند دولت ترامپ همچنین می تواند گزینه های زیر را امتحان کند:

تحریم پالایشگاه های مستقل چینی موسوم به تی پات

پالایشگاه های مستقل چینی که به تی پات معروف هستند، یک چهارم ظرفیت پالایش نفت پکن را در اختیار دارند. این پالایشگاه ها با حاشیه سود اندک و گاهی حتی با حاشیه سود منفی فعالیت می کنند.

بر اساس داده های سال 2025 شرکت تحلیل اطلاعات کپلر، چین بیش از 80 درصد نفت صادراتی ایران را خریداری می کند. پالایشگاه های مستقل بخش بزرگی از این تجارت را جذب می کنند و به همین دلیل در معرض اقدامات ثانویه قرار دارند؛ اقداماتی که نهادهایی را که به یک هدف اصلی تحریم ها کمک می کنند، مجازات می نمایند.

کارشناسان امور مربوط به تحریم ها می گویند تحریم های قبلی آمریکا باعث شده است پالایشگاه های مستقل بزرگ تر از خرید نفت ایران منصرف شوند. اما پالایشگاه های مستقل تا حدی از این فشار مصون هستند، زیرا ارتباط و وابستگی محدودی به نظام مالی واشنگتن دارند.

تحریم بانک های چینی

دفتر کنترل دارایی های خارجی آمریکا، تحریم های ثانویه ای را علیه نهادهای کوچک تر مستقر در چین و هنگ کنگ اعمال کرده است؛ نهادهایی که واشنگتن مدعی است میلیاردها دلار از درآمدهای نفتی ایران را جابه جا کرده و به تأمین مالی خرید تسلیحات کمک نموده اند.

وزارت خزانه داری آمریکا به دو بانک بزرگ تر چینی هشدار داده است که اگر مشخص شود وجوه ایران از طریق سامانه های آنها منتقل شده است، ممکن است با تحریم های ثانویه مواجه شوند؛ با این حال، واشنگتن تاکنون از قرار دادن نام این دو بانک در فهرست تحریم ها خودداری کرده است.

کارشناسان تحریم می گویند هدف قرار دادن این دو بانک، که مقام های آمریکایی نام آنها را علناً اعلام نکرده اند، یا اعمال تحریم های دیگر می تواند تأثیر بازدارنده شدیدی بر مؤسسات مالی بزرگ تر داشته باشد. با این حال، آنها هشدار داده اند که چنین اقدامی ممکن است واکنش تلافی جویانه پکن را نیز در پی داشته باشد.

مقام های دولت ترامپ تلاش کرده اند پیش از دیدار مورد انتظار ترامپ و شی جین پینگ، رییس جمهور چین، در اواخر سال جاری، از شدت تنش ها میان واشنگتن و پکن بکاهند. آنها نگران هستند که چین بتواند صادرات مواد معدنی حیاتی را که برای تولید فناوری های پیشرفته ضروری هستند، محدود کند؛ آن هم در شرایطی که آمریکا و متحدان غربی اش همچنان در تلاش اند منابع تأمین مستقل خود را توسعه دهند.

بازی موش و چکش

ایالات متحده می تواند همچنان افراد و نهادهای ایرانی، و همچنین افراد و نهادهایی در چین و کشورهای حاشیه خلیج فارس را که به تهران برای دور زدن تحریم ها و کسب درآمد کمک می کنند، هدف قرار دهد.

وزارت خزانه داری اخیراً تحریم هایی را علیه شرکت هایی که برای تسهیل تجارت درآمد نفتی ایران در ازای واردات ظهور می کنند، وضع کرده است.

وزارت خزانه داری آمریکا اخیراً شرکت هایی را تحریم کرده است که برای تسهیل مبادله درآمدهای نفتی ایران با واردات این کشور به سرعت در حال ظهور هستند. اما برت اریکسون، مدیر ارشد شرکت شرکت مشاوره ریسک آبسیدین، گفت چنین اقداماتی در عمل رویکردی شبیه بازی موش و چکش است که رفتار ایران را تغییر نداده است؛ زیرا به گفته او، تهران صرفاً برای جایگزین کردن این شرکت ها، نهادهای جدیدی ایجاد می کند.

میعاد ملکی، کارشناس تحریم ها در بنیاد دفاع از دموکراسی ها، گفت به احتمال زیاد منظور بسنت، تشدید اجرای تحریم ها علیه شرکت های کشتیرانی نفت، خریداران نفت و صرافی هایی بوده است که به ایران در پرداخت هزینه وارداتش کمک می کنند.

او افزود اکنون که آمریکا کشتیرانی از طریق تنگه هرمز را مسدود کرده است، احتمال اعمال تحریم های بیشتر علیه بخش هوانوردی نیز وجود دارد—تحریم هایی که با هدف تضعیف توانایی ایران برای جابه جایی کالا و انجام تجارت وضع خواهند شد.

محاصره زمینی

برخی مقام های آمریکایی و اسراییلی احتمال ایجاد یک محاصره زمینی را مطرح کرده اند؛ اقدامی که به همکاری همسایگان ایران، یعنی عراق، ترکیه، پاکستان، افغانستان، ترکمنستان، جمهوری آذربایجان و ارمنستان، نیاز خواهد داشت.

دولت ترامپ با همه این کشورها، به جز افغانستان، در درجات مختلفی از روابط نزدیک برخوردار است؛ هرچند مرز افغانستان با ایران کوهستانی است و به هر حال گشت زنی و کنترل آن بسیار دشوار خواهد بود.

ترامپ ممکن است بر پاکستان اهرم فشار داشته باشد؛ کشوری که اخیراً خواستار ایجاد یک خط مبادله ارزی 10 میلیارد دلاری از سوی وزارت خزانه داری آمریکا شده است. ترکیه نیز به دنبال بازگشت به برنامه جنگنده های اف-35 آمریکاست.

محاصره زمینی می تواند با متوقف کردن واردات مواد غذایی، انرژی و منسوجات، فشار بر مردم ایران را افزایش دهد؛ اما کارشناسان می گویند اجرای چنین اقدامی دشوار خواهد بود و ممکن است به اعتراضات یا افزایش فشار داخلی علیه حکومت منجر نشود.

تعرفه های ثانویه

ترامپ بارها کشورهای طرف معامله با ایران را به اعمال تعرفه بر کالاهای آنها تهدید نموده است، هرچند دیوان عالی آمریکا مبنای قانونی چنین مالیات هایی را لغو کرده است.

سنای آمریکا هفته گذشته یک طرح گسترده تحریمی علیه روسیه را تصویب کرد که شامل تحریم های جدید علیه ایران نیز می شد و اختیارات تازه ای برای اعمال تعرفه در اختیار ترامپ قرار می داد؛ اختیاراتی که او می تواند بالقوه علیه کشورهایی به کار گیرد که به تجارت تهران کمک می کنند.

این طرح هنوز باید به تصویب مجلس نمایندگان آمریکا برسد؛ اقدامی که با توجه به نگرانی های گسترده دموکرات ها و برخی جمهوری خواهان درباره مفاد مربوط به تعرفه ها، می تواند با چالش هایی مواجه شود.