به نقل از فرارو، بسیاری تصور می کنند شخصیت انسان پس از رسیدن به بزرگسالی تقریباً ثابت می ماند، اما شواهد پژوهشی نشان می دهد استرس طولانی مدت می تواند این ثبات ظاهری را برهم بزند و شیوه فکر کردن، احساس کردن و واکنش نشان دادن ما را تغییر دهد.

اغلب تصور می کنیم شخصیت انسان تا اوایل بزرگسالی شکل می گیرد و پس از آن، در بیشتر سال های زندگی کم وبیش ثابت باقی می ماند. با این حال، شواهد فزاینده نشان می دهند استرس مزمن فراتر از ایجاد خستگی، افت انرژی یا تغییرات خلقی عمل می کند. فشار روانی مداوم می تواند به آرامی بر نحوه فکر کردن، احساس کردن، واکنش نشان دادن و ارتباط ما با جهان اثر بگذارد.

به بیان دیگر، اگر استرس مزمن برای مدت طولانی نادیده گرفته شود، ممکن است نقطه تعادل شخصیت را تغییر دهد. اگر اخیراً بیش از گذشته زودرنج، منزوی، تدافعی یا از نظر عاطفی شکننده شده اید، ممکن است مسئله فقط فرسودگی روانی نباشد؛ استرس طولانی مدت نیز می تواند در این تغییر نقش داشته باشد.

یکی از مطالعات مهم در این زمینه، بیش از 2 هزار بزرگسال را تقریباً طی دو دهه دنبال کرد. پژوهشگران میزان مواجهه روزانه افراد با استرس و هیجانات منفی آن ها را بررسی کردند و هم زمان ویژگی های شخصیتی موسوم به پنج عامل بزرگ شخصیت را سنجیدند: گشودگی به تجربه، وظیفه شناسی، برون گرایی، سازگاری و روان رنجوری.

این یافته ها نشان می دهند شخصیت لزوماً ساختاری کاملاً ثابت نیست و تجربه های مداوم زندگی، به ویژه فشارهای طولانی مدت، می توانند در تغییر برخی ویژگی های آن نقش داشته باشند.

شخصیت از طریق عادت ها، رفتارها و نگاه ما به جهان آشکار می شود، اما ریشه های آن را باید در ساختار و عملکرد مغز جست وجو کرد. استرس مزمن می تواند تغییرات واقعی در بخش هایی از مغز ایجاد کند که در تنظیم احساسات، حافظه و تصمیم گیری نقش دارند.

برای مثال، پژوهشی در سال 2015 نشان داد استرس طولانی مدت با کوچک شدن هیپوکامپ و کاهش تولید سلول های عصبی جدید در این ناحیه ارتباط دارد. هیپوکامپ برای حافظه، یادگیری و درک درست تجربه ها در بستر و شرایط آن ها اهمیت زیادی دارد.

هم زمان، استرس مزمن عملکرد قشر پیش پیشانی مغز را نیز مختل می کند؛ ناحیه ای که مسئول خودکنترلی، برنامه ریزی، مهار تکانه ها و تصمیم گیری منطقی است. از سوی دیگر، آمیگدال، یعنی مرکز تشخیص تهدید و پردازش هیجانات، ممکن است در شرایط استرس زا بیش فعال و واکنش پذیرتر شود.

این تغییرات توضیح می دهند چرا افراد گرفتار استرس مزمن ممکن است بیش از گذشته واکنش های هیجانی نشان دهند، اضطراب بیشتری تجربه کنند، نسبت به تهدیدهای احتمالی حساس تر شوند و کنترل کمتری بر واکنش های خود داشته باشند.

با گذشت زمان، این سازگاری های عصبی فقط نحوه واکنش ما به استرس را تغییر نمی دهند؛ بلکه می توانند بر شخصیت نیز اثر بگذارند. فردی که زمانی آرام و خویشتن دار بوده، ممکن است به تدریج مضطرب و بدبین شود و دیدگاهی که زمانی انعطاف پذیر و امیدوارانه بوده، به سمت احتیاط و بدگمانی متمایل شود.

تغییر ویژگی های شخصیتی و بازسازی عملکرد مغز، زمینه را برای مرحله ای دیگر فراهم می کنند: افزایش آسیب پذیری در برابر استرس های آینده. وقتی استرس، سطح پایه واکنش پذیری و عملکرد عصبی فرد را تغییر می دهد، محرکی کوچک می تواند واکنشی بسیار بزرگ ایجاد کند؛ به گونه ای که یک ناکامی جزیی مانند ضربه ای جدی احساس شود.

این آسیب پذیری ممکن است به چرخه ای معیوب تبدیل شود. واکنشی که ابتدا فقط گاهی رخ می داد، به تدریج به حالت پیش فرض تبدیل می شود. تنظیم احساسات دشوارتر می شود و ترس، اضطراب و حالت تدافعی به عادت تبدیل می شوند.

در چنین شرایطی، استرس می تواند به نوعی پیشگویی خودمحقق شونده تبدیل شود: استرس شخصیت را تغییر می دهد و فرد را نسبت به محرک های بعدی حساس تر می کند. سپس سیستم تشخیص تهدیدِ بیش فعال، رویدادهای عادی زندگی را نیز خطر تلقی می کند و همین مسئله استرس بیشتری به وجود می آورد.

اینکه استرس مزمن می تواند شخصیت را تغییر دهد شاید نگران کننده باشد، اما شناخت این فرایند می تواند انگیزه ای برای اقدام نیز ایجاد کند. ویژگی های شخصیتی کاملاً تغییرناپذیر نیستند؛ بنابراین اگر واکنش پذیری هیجانی شما افزایش یافته، می توانید برای بازیابی آرامش و کنترل خود تلاش کنید. اگر نگاهتان به جهان بدبینانه تر شده، می توان روی انعطاف پذیری آن کار کرد.

برخی راهکارهای مبتنی بر پژوهش عبارت اند از:

• زمان هایی مشخص برای استراحت، خواب و فاصله گرفتن از کار و عوامل استرس زا در نظر بگیرید تا مغز فرصت بازیابی داشته باشد.

• تمرین هایی مانند ذهن آگاهی، تنفس، مدیتیشن یا روان درمانی را برای تقویت تنظیم هیجانات به کار بگیرید.

• محرک های استرس را شناسایی کنید و پیش از واکنش فوری، چند لحظه برای مشاهده و مدیریت احساسات خود فرصت ایجاد کنید.

• روابط سالم، فعالیت بدنی، خواب کافی و عادت های منظم روزانه را تقویت کنید؛ زیرا این عوامل می توانند سطح پایه استرس را کاهش دهند و از سلامت مغز حمایت کنند.

• تغییرات شخصیتی خود را پیگیری کنید. نوشتن روزانه و ثبت تغییرات خلق وخو و رفتار در طول زمان به شما کمک می کند بفهمید کدام تغییرات را می خواهید حفظ کنید و کدام ها را تغییر دهید.

استرس برای بیشتر انسان ها بخشی اجتناب ناپذیر از زندگی است. با این حال، مراقبت از خود و مدیریت استرس می تواند نقش یک عامل محافظتی را ایفا کند؛ عاملی که نه تنها از سلامت روان، بلکه از تداوم و انسجام هویت فردی ما نیز محافظت می کند.