جان مرشایمر تحلیلگر برجسته آمریکایی و استاد علوم سیاسی دانشگاه شیکاگو در گفت‌وگویی درباره جنگ آمریکا و ایران و عقب‌نشینی اخیر دونالد ترامپ از تهدید به تشدید حملات، گفت رییس‌جمهور آمریکا در حال دست‌وپا زدن است و نمی‌تواند شکست واشنگتن در این جنگ را بپذیرد.

وی جنگ 40 روزه و حملات اخیر آمریکا به ایران را «ضربه نهایی و تمام‌قدرت» آمریکا توصیف کرد که با شکست روبه‌رو شده و افزود ترامپ پس از اعلام آتش‌بس در هشتم آوریل، پیوسته به دنبال راه دیگری برای پیروزی یا دست‌کم یافتن یک راه خروج آبرومندانه بوده، اما در تحقق هیچ‌یک موفق نشده است.

این استاد دانشگاه آمریکایی تصریح کرد: «دلیل این وضعیت آن است که ایران جنگ را برده و ما جنگ را باخته‌ایم، اما ترامپ حاضر نیست این واقعیت را بپذیرد.»

مرشایمر گفت ترامپ به‌طور مداوم تهدید می‌کند ایران را «به عصر حجر بازگرداند»، اما هرگاه لحظه تصمیم‌گیری فرا می‌رسد، عقب‌نشینی می‌کند و چند هفته بعد دوباره به همان تهدیدها بازمی‌گردد.

وی افزود رییس‌جمهور آمریکا خود را در وضعیتی فاجعه‌بار گرفتار کرده و وارد جنگی شده که هیچ راهبرد قابل‌قبولی برای پیروزی یا حتی حفظ آبرو در آن وجود ندارد؛ به همین دلیل همچنان میان تهدید و عقب‌نشینی سرگردان است.

زمان به سود ایران است

مرشایمر در پاسخ به پرسشی درباره امتناع احتمالی ایران از واگذاری اهرم راهبردی خود در تنگه هرمز گفت هرچه جنگ بیشتر ادامه پیدا کند، اهرم فشار ایران نیز افزایش می‌یابد. وی افزود مقام‌های ایرانی بارها اعلام کرده‌اند برای دستیابی سریع به توافق عجله‌ای ندارند، زیرا معتقدند زمان به سود آنهاست.

این تحلیلگر آمریکایی گفت مشکل ترامپ آن است که با گذشت زمان، اقتصاد به لبه پرتگاه نزدیک‌تر می‌شود. وی برداشت نفت از ذخایر راهبردی آمریکا و تحولات مربوط به تورم را از نشانه‌های نگران‌کننده وضعیت اقتصاد بین‌المللی دانست و گفت دلایل متعددی برای نگرانی جدی درباره مسیر آینده اقتصاد جهان وجود دارد.

مرشایمر گفت ترامپ در نهایت ناچار به تسلیم خواهد شد؛ همان‌طور که در 17 ژوئن با امضای تفاهم‌نامه این کار را انجام داد. او این تفاهم‌نامه را «سند تسلیم» آمریکا توصیف کرد و گفت ترامپ در نهایت نتوانست آن را بپذیرد و به همین دلیل مفادش را نقض کرد.

وی پیش‌بینی کرد رییس‌جمهور آمریکا در ادامه بار دیگر مجبور خواهد شد تفاهم‌نامه دیگری را بپذیرد، زیرا راهی جز پایان دادن به جنگ ندارد؛ با این تفاوت که توافق دوم، به دلیل تقویت موقعیت ایران، برای واشنگتن بسیار دشوارتر از توافق نخست خواهد بود.

آمریکا تفاهم‌نامه را نقض کرد

مرشایمر در واکنش به ادعای ترامپ مبنی بر اینکه ایران با حمله به کشتی‌هایی که بدون اجازه تهران از تنگه هرمز عبور می‌کردند، تفاهم‌نامه را نقض کرده است، گفت این ادعا صحت ندارد. وی اظهار داشت بر اساس ماده پنجم تفاهم‌نامه، ایران و عمان مسئول کنترل تنگه هرمز در دوره 60 روزه مذاکرات پس از امضای تفاهم‌نامه بوده‌اند.

به اذعان این کارشناس آمریکایی، در این دوره ایران نقش اصلی و عمان نقش محدودتری در تعیین کشتی‌های مجاز به عبور و شرایط تردد آنها داشتند و در ماده پنجم هیچ اشاره‌ای به نقش آمریکا نشده است.

وی در نتیجه تأکید کرد این آمریکا بود که توافق را نقض کرد، نه ایران.

ترامپ مستأصل است

مرشایمر تأکید کرد ایران خواهان جنگی تمام‌عیار نیست و اگر درگیری گسترش یابد، علت اصلی آن استیصال ترامپ خواهد بود.

این تحلیلگر آمریکایی گفت دولت‌ها در وضعیت‌های استیصال‌آمیز ممکن است تصمیم‌های غیرعاقلانه بگیرند و این احتمال وجود دارد که ترامپ برای نجات خود دست به قمار بزند، همه احتیاط‌ها را کنار بگذارد و جنگ را گسترش دهد.

با این وجود، مرشایمر با بیان اینکه ترامپ احتمالاً در نهایت مسیر عکس را انتخاب کند و عقب بنشیند، الگوی رفتاری رییس‌جمهور آمریکا را چنین خلاصه کرد: «ترامپ تهدید می‌کند و سپس عقب می‌نشیند؛ دوباره تهدید می‌کند و باز عقب می‌نشیند.»

جنگ محدود نیز آمریکا و اسراییل را گرفتار می‌کند

مرشایمر در پاسخ به این دیدگاه که شاید یک جنگ محدود علیه ایران می‌توانست برای آمریکا قابل توجیه باشد، به جنگ 12 روزه اشاره کرد که از 13 تا 25 ژوئن 2025 ادامه داشت.

وی گفت این جنگ به دو دلیل پایان یافت؛ نخست اینکه آمریکا و رژیم صهیونیستی در حال تمام کردن موشک‌های رهگیر مورد نیاز برای مقابله با موشک‌های بالستیک ایران بودند. مرشایمر افزود موشک‌های بالستیک و پهپادهای ایران حتی در یک جنگ محدود تهدیدی مرگبار هستند و دفاع از رژیم صهیونیستی یا کشورهای حاشیه خلیج فارس در برابر آنها بسیار دشوار است.وی دلیل دوم پایان جنگ 12 روزه را اطلاع ترامپ از بررسی گزینه بستن تنگه هرمز از سوی ایران دانست و گفت همین موضوع رییس‌جمهور آمریکا را هراسان کرد و واشنگتن را به پایان سریع جنگ واداشت.

این استاد دانشگاه آمریکایی گفت در آن زمان نیز معتقد بود ایران از دید منافع خود نباید با پایان جنگ موافقت می‌کرد، بلکه باید تنگه را می‌بست و حملات موشکی علیه رژیم صهیونیستی را ادامه می‌داد، زیرا آمریکا و رژیم اشغالگر دیگر توان قابل‌توجهی برای رهگیری موشک‌ها و پهپادهای ایران نداشتند.

مرشایمر نتیجه گرفت حتی آغاز یک جنگ محدود نیز آمریکا و رژیم صهیونیستی را با همان مشکلاتی روبه‌رو می‌کند که پس از حمله گسترده ترامپ ظاهر شد.

هیچ نشانه‌ای از تسلیم ایران وجود ندارد

مرشایمر در واکنش به این استدلال که فشار اقتصادی و تضعیف محور مقاومت ممکن است تهران را وادار به تسلیم کند، گفت ایران مانند هر کشور دیگری درگیر مشکلات و رنج‌های ناشی از جنگ است، اما هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد این فشارها ایرانی‌ها را به سوی تسلیم سوق داده است.

وی اظهار داشت آمریکا و رژیم صهیونیستی از 28 فوریه و حتی پیش از آن، ایران را تحت فشار قرار داده‌اند، اما نتیجه این فشارها افزایش اتحاد ملت ایران بوده است.

مرشایمر گفت ترامپ درباره ایران با ادبیاتی نسل‌کشانه سخن می‌گوید و تهدید می‌کند این کشور را به عصر حجر بازگرداند؛ ادبیاتی که ایرانی‌ها را بیش از پیش زیر پرچم خود متحد می‌کند.

وی با اشاره به تجربه ژاپن و آلمان در جنگ جهانی دوم، کره شمالی در جنگ کره و ویتنام گفت حتی حملات سنگین، کشته‌شدن شمار زیادی از مردم و محرومیت‌های گسترده نیز لزوماً کشورها را وادار به تسلیم نمی‌کند.

مرشایمر افزود مردم زمانی که احساس کنند با تهدیدی موجودیتی روبه‌رو هستند، حاضر به تحمل رنج فراوان خواهند بود و ایرانی‌ها نیز باور دارند آمریکا و رژیم صهیونیستی تهدیدی موجودیتی علیه کشورشان هستند، زیرا ترامپ هم این را در تهدیدهای خود مطرح کرده است.

وی تأکید کرد در چنین وضعیتی، میزان خسارت و محرومیت به‌تنهایی باعث نمی‌شود ایران دست‌هایش را بالا ببرد و تسلیم شود.

جنگ ایران، آمریکا را در برابر چین تضعیف کرده است

مرشایمر گفت گرفتار ماندن آمریکا در غرب آسیا، بازدارندگی این کشور در برابر چین را به‌طور اجتناب‌ناپذیر تضعیف می‌کند. وی افزود ترامپ دو سال دیگر در قدرت خواهد بود، 80 سال سن دارد و شواهد متعددی وجود دارد که توانایی‌های شناختی او مانند گذشته نیست.

مرشایمر گفت ترکیب این وضعیت با سرگردانی ترامپ و احتمال مواجه شدن او با شکستی تحقیرآمیز، ممکن است رفتار رییس‌جمهور آمریکا را در ادامه بدتر و خطرناک‌تر کند.

وی تصریح کرد آمریکا و متحدانش در وضعیت دشواری قرار دارند و ترامپ با متحدان واشنگتن حتی بدتر از دشمنانش رفتار می‌کند.

مرشایمر افزود ترامپ از تحت فشار قرار دادن متحدان آمریکا لذت می‌برد، زیرا می‌داند آنها برای امنیت خود به واشنگتن وابسته‌اند و نمی‌توانند در برابر او واکنش مؤثری نشان دهند. وی این رویکرد را برای آمریکا و نظام ائتلافی آن فاجعه‌بار توصیف کرد.

آمریکا دیگر «بازیگر مسئول» دیده نمی‌شود

مرشایمر در پایان درباره تأثیر جنگ بر جایگاه چین گفت نفوذ آمریکا در غرب آسیا به‌طور قطع کاهش خواهد یافت.

وی اظهار داشت ساختار پایگاه‌ها و ائتلاف‌های آمریکا در خلیج فارس به‌شدت آسیب دیده و واشنگتن دیگر نمی‌تواند مانند پیش از 28 فوریه در منطقه نفوذ داشته باشد.

این استاد دانشگاه آمریکایی افزود جنگ همچنین خسارت عظیمی به اعتبار جهانی و قدرت نرم آمریکا وارد کرده و این کشور دیگر به‌عنوان یک «بازیگر مسئول» دیده نمی‌شود.

مرشایمر در مقابل گفت چین در شرایط کنونی مانند بازیگری مسئول، عقلانی و قانون‌مدار ظاهر شده است. وی همچنین توانایی چین در توسعه فناوری‌های پیشرفته را بسیار چشمگیر توصیف کرد و گفت مشخص نیست آمریکا یا چین در رقابت فناورانه 20 سال آینده پیروز خواهند شد.

مرشایمر افزود حاضر نیست روی پیروزی آمریکا بر چین شرط‌بندی کند، زیرا این کشور در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی، رایانش کوانتومی و فناوری نسل پنجم توانایی قابل‌توجهی نشان داده و ممکن است در سال‌های آینده از آمریکا پیشی بگیرد.