به نقل از خبرآنلاین، در خانه ای که بزرگ ترها مدام اخبار را دنبال می کنند، تلفن همراه را برای خواندن تازه ترین تحلیل ها بالا و پایین می برند و با هر خبر تازه نگران تر می شوند، کودکی هم زندگی می کند که شاید معنای تنش نظامی، تهدید و احتمال جنگ را نداند؛ اما تغییر چهره پدر و مادر، مکث های نگران کننده و گفت وگوهای نیمه تمام را می بیند. در روزهایی که نگرانی از احتمال درگیری نظامی دوباره به بخشی از فضای عمومی ایران تبدیل شده، مسئله فقط میزان اضطراب بزرگسالان نیست؛ این نگرانی چگونه به کودکان منتقل می شود و خانواده ها چطور می توانند بدون پنهان کردن واقعیت، از تبدیل شدن ترس به تجربه ای ماندگار در ذهن فرزندانشان جلوگیری کنند؟

برای درک تأثیر فضای پرتنش بر کودکان، لازم نیست منتظر وقوع حادثه ای در نزدیکی محل زندگی آن ها بمانیم. گاهی خودِ انتظار، شایعه ها، تحلیل های ضدونقیض و دنبال کردن بی وقفه خبرها، فضای خانه را تغییر می دهد. کودک ممکن است از جزییات تحولات سیاسی و نظامی سر درنیاورد، اما متوجه می شود که والدینش بیش از گذشته نگران اند و گفت وگوهای معمول خانواده جای خود را به بحث درباره اتفاقی نامعلوم داده اند.

محمدمهدی سیدناصری، حقوقدان و پژوهشگر حقوق بین الملل کودکان، در گفت وگو با خبرآنلاین درباره تأثیر تنش های اجتماعی و منطقه ای بر کودکان توضیح داده است که آن ها پیش از آنکه معنای بحران های سیاسی و نظامی را درک کنند، آثار روانی آن را احساس می کنند. او هشدار می دهد که حتی کودکانی که کیلومترها از میدان درگیری فاصله دارند، ممکن است اضطراب جمعی را تجربه کنند.

این یعنی برای آسیب دیدن احساس امنیت کودک، همیشه به صدای انفجار یا مشاهده مستقیم خشونت نیاز نیست؛ گاهی اضطراب بزرگ ترها و فضای مداوم انتظار برای وقوع اتفاقی نامعلوم نیز می تواند زمینه نگرانی را فراهم کند.

واکنش کودکان به فضای اضطراب آلود یکسان نیست. بعضی مدام درباره اتفاقات احتمالی سؤال می کنند؛ بعضی دیگر ساکت می شوند، بیشتر به والدین می چسبند یا در برابر مسائل کوچک واکنش های شدید نشان می دهند. اختلال خواب، کابوس، کاهش تمرکز، شب ادراری، ناخن جویدن و پرخاشگری نیز از جمله نشانه هایی هستند که ممکن است در شرایط ترس و اضطراب دیده شوند.

روانشناسان کودکان تاکید می کنند که اضطراب و تجربه ترس و ناامنی در بحران ها می تواند آثار مخربی بر روان کودکان داشته باشد. او از والدین خواسته بود میزان مواجهه کودکان با اخبار را به حداقل برسانند و اخبار را از راه هایی دنبال کنند که کودک مستقیماً در معرض آن ها قرار نگیرد.

البته بروز یک نشانه به تنهایی به معنای ابتلای کودک به اختلال روانی نیست. آنچه اهمیت دارد، شدت و تداوم تغییرات رفتاری و تأثیر آن ها بر خواب، بازی، ارتباط با دیگران و زندگی روزمره کودک است.

در چنین شرایطی، محدودکردن مواجهه کودک با اخبار خشونت آمیز ضروری است؛ اما محافظت از او صرفاً به خاموش کردن تلویزیون یا پنهان کردن تلفن همراه خلاصه نمی شود. کودکان ممکن است خبرها را از دوستان، مدرسه، شبکه های اجتماعی یا گفت وگوهای بزرگ ترها بشنوند. اگر هیچ توضیحی دریافت نکنند، ممکن است خلأ اطلاعاتی را با تصورهای ترسناک خود پر کنند.

هرچند که نمی توان کودکان را به طور کامل از جریان اتفاقات دور نگه داشت؛ بنابراین بهتر است واقعیت ها با زبانی ساده و متناسب با سن آن ها توضیح داده شود. در این گفت وگوها، لازم نیست همه جزییات و سناریوهای احتمالی مطرح شود؛ مهم تر آن است که کودک فرصت داشته باشد سؤال کند و نگرانی اش را بدون ترس از سرزنش بیان کند.

والدین نمی توانند درباره آینده تضمین بدهند یا همه اتفاقات بیرونی را کنترل کنند؛ اما می توانند در محدوده توان خود، احساس همراهی و امنیت را تقویت کنند. شنیدن حرف های کودک، جدی گرفتن ترس او، حفظ برنامه خواب و غذا، ادامه بازی و فعالیت های روزمره و پرهیز از گفت وگوهای هراس آلود در حضور او، راه هایی برای کاهش فشار روانی اند.

نباید با جمله هایی مانند این چیزها مهم نیست یا دلیلی برای ترسیدن نداری احساس کودک را نادیده گرفت. بهتر است به او گفته شود که نگرانی اش درک می شود و می تواند هر زمان که خواست درباره آن صحبت کند. در عین حال، اگر اضطراب شدید یا ماندگار شد و خواب، رفتار یا فعالیت های روزانه او را مختل کرد، کمک گرفتن از روان شناس کودک ضرورت پیدا می کند.

در روزهایی که بزرگ ترها چشم به خبرها دوخته اند تا از آینده باخبر شوند، کودکان بیش از هر چیز به یک تکیه گاه قابل اعتماد نیاز دارند. شاید خانواده نتواند ابهام های بیرونی را برطرف کند، اما می تواند اجازه ندهد خانه نیز به بازتاب دائمی همان اضطراب تبدیل شود. جنگ، حتی پیش از آنکه رخ دهد، ممکن است در قالب نگرانی وارد زندگی روزمره شود؛ مراقبت از کودکان از همین نقطه آغاز می شود: از توجه به آنچه می شنوند، آنچه تصور می کنند و احساسی که در سکوت با خود حمل می کنند.