ابراهیم نوار، تحلیلگر ارشد مسائل خاورمیانه در روزنامه القدس العربی

به نقل از روزنامه القدس العربی، در جنگ آمریکا علیه ایران، با دو عملیات نظامی متفاوت روبه رو هستیم؛ عملیات هایی که اگرچه به صورت هم زمان و در یک زمان بندی مشترک در 28 فوریه آغاز شدند، اما در ماهیت، اهداف و حتی شعارهای اعلامی تفاوت های قابل توجهی با یکدیگر دارند. عملیات نخست، ماهیتی اسراییلی دارد و با شعار غرش شیر تعریف شده است؛ در حالی که عملیات دوم، با هدایت آمریکا و تحت عنوان خشم حماسی معرفی شده است.

تفاوت میان این دو عملیات صرفاً در نام گذاری خلاصه نمی شود، بلکه در منطق و هدف گذاری آن ها نیز شکافی عمیق دیده می شود. بر اساس این روایت، عملیات اسراییل با هدف وارد کردن ضربه ای همه جانبه به ساختار سیاسی، نظامی و اجتماعی ایران طراحی شده، حال آنکه عملیات آمریکا بیش از آنکه بر تغییرات ساختاری متمرکز باشد، تلاشی برای نمایش خشم، بازدارندگی و میل به انتقام توصیف می شود.

عملیات نخست، ماهیتی وجودی دارد؛ اما عملیات دوم بیش از هر چیز در پی دستیابی به پیروزی ای است که بتوان آن را در سطح سیاسی و رسانه ای به عنوان دستاورد معرفی کرد. با وجود لغزش های لفظی دونالد ترامپ درباره تغییر نظام ایران و نابودی توان نظامی این کشور، او همچنان از تمایل بنیامین نتانیاهو برای ادامه جنگ تا آخرین مرحله فاصله داشته است؛ جنگی که از نگاه نتانیاهو باید به اهدافی حداکثری منتهی شود: سرنگونی نظام ایران، شکل دادن به حکومتی وابسته، حذف برنامه هسته ای و نابودی زیرساخت های آن، پایان دادن به برنامه موشکی و از میان بردن نفوذ منطقه ای تهران. در نهایت، این اهداف به معنای حذف آخرین مرکز مقاومت در برابر نفوذ اسراییل در خاورمیانه و تلاش برای شکل دادن به نظمی تازه در منطقه است؛ نظمی که زیر سایه برتری و سلطه اسراییل تعریف شود.

آنچه بنیامین نتانیاهو و دونالد ترامپ را به یکدیگر پیوند می دهد، باور مشترک به قدرت به عنوان مسیر دستیابی به هژمونی مطلق است؛ همان ایده ای که در قالب شعار صلح از طریق قدرت صورت بندی می شود. این نگاه در چارچوب منظومه ای قرار دارد که نتانیاهو تلاش می کند ترامپ را به پذیرش آن متقاعد کند؛ منظومه ای مبتنی بر تقسیم کار نظامی میان آمریکا و اسراییل، با هدف پیشبرد یک نظم منطقه ای مطلوب تل آویو.

در سوی دیگر، ترامپ بر ایدئولوژی ناسیونالیسم آمریکایی تکیه دارد؛ ایدئولوژی ای که چین و روسیه را دشمنان اصلی ایالات متحده می داند، اما در قبال کشورهایی مانند ایران، کره شمالی و کوبا هنوز فضایی برای مانور قائل است. از نگاه ترامپ، واشنگتن می تواند این کشورها را یا خنثی کند یا مشابه الگوی ونزوئلا، از نظر سیاسی بازآرایی کند. ترامپ همچنان رؤیای دستیابی به توافقی با کره شمالی، عادی سازی روابط با ایران پس از جنگ و حتی تصرف کوبا را در سر دارد؛ کشوری که از نگاه او همچنان خار چشم آمریکا است و واشنگتن راهی جز حذف آن نمی بیند.

آنچه بنیامین نتانیاهو و دونالد ترامپ را به یکدیگر نزدیک می کند، باور مشترک به قدرت به عنوان ابزار سلطه مطلق است؛ باوری که در قالب نوعی تقسیم کار نظامی میان آمریکا و اسراییل صورت بندی می شود. بر اساس این الگو، آمریکا در خاورمیانه در کنار اسراییل می ایستد و در مقابل، اسراییل نیز در مواجهه احتمالی آمریکا با چین بر سر تایوان، در کنار واشنگتن قرار می گیرد.

بر همین مبنا، تصمیم به جنگ مشترک اتخاذ شد؛ هرچند هر یک از دو طرف تلاش خواهد کرد آزادی عمل خود را حفظ کند. این تفاوت، حتی به صورت نمادین در نام گذاری متفاوت جنگ از سوی اسراییل و آمریکا نیز بازتاب یافت. با این حال، مدیریت چنین جنگی به این سادگی نیست؛ زیرا سیاست آمریکا و اسراییل، از مسیر لابی صهیونیستی در واشنگتن و شخصیت های بانفوذ کنگره به شدت درهم تنیده شده است؛ چهره هایی که یا محصول این لابی هستند یا بخشی ارگانیک از آن به شمار می روند.

دونالد ترامپ که همواره با تردید عمل می کند و با ذهنیت یک دلال املاک سخن می گوید و تصمیم می گیرد (کسی که به دنبال معامله ای سودآور می دود و پس از آن، بی درنگ سراغ معامله بعدی می رود) اکنون با شکافی بزرگ در دل جنبش ماگا روبه رو شده است. او از یک سو تلاش می کند بنیامین نتانیاهو را راضی نگه دارد تا حمایت لابی صهیونیستی را در انتخابات از دست ندهد و از سوی دیگر، تلاش می کند مانع تعمیق شکاف در پایگاه سیاسی خود شود تا اکثریت جمهوری خواهان در کنگره را از دست ندهد.

در چنین فضایی، ترامپ گاه به توافق بر سر بازگشایی تنگه هرمز نزدیک می شود و گاه از آن فاصله می گیرد. در حالت نخست، اتکای او به دیپلماسی افزایش می یابد؛ اما در حالت دوم، از نیروهای فرماندهی مرکزی آمریکا، برای اجرای حملات پراکنده علیه ایران استفاده می کند. هدف از این حملات، آن است که افکار عمومی آمریکا قانع شود تهران زیر فشار نظامی و از بیم قدرت واشنگتن، در نهایت توافق را خواهد پذیرفت. در این نقطه، ترامپ عملاً درگیر نبردی شخصی برای دستیابی به چیزی است که بتوان آن را پیروزی نظامی نامید؛ هدفی که از زمان نخستین دوره ریاست جمهوری اش، با وجود شعار خروج از جنگ های بی پایان خاورمیانه، هرگز نتوانسته به آن دست یابد.

فرماندهی مرکزی آمریکا در خاورمیانه (سنتکام) در مرحله پیش از حملات آمریکا به ایران و نیز در هدایت این حملات، نقشی پنهان اما کلیدی ایفا می کند؛ نقشی که از مسیر ارائه توجیهات عملیاتی و امنیتی لازم برای حملات به پنتاگون دنبال می شود. اسراییل از زمان پیوستن به حوزه عملیاتی سنتکام توانسته افسران این فرماندهی را بیش از پیش در مدار راهبرد نظامی خود قرار دهد. تل آویو همچنین از این چارچوب به عنوان کانالی غیررسمی برای ارتباط و انتقال افسران به کشورهای عربی دارای همکاری نظامی با آمریکا بهره گرفته است؛ به ویژه در قالب ابتکار دفاع هوایی و موشکی که مقرهایی در پایگاه های آمریکایی در اردن، عربستان، امارات، بحرین، کویت و قطر دارد.

دریاسالار براد کوپر، فرمانده کنونی سنتکام که در اوت 2025 جانشین ژنرال مایکل اریک کوریلا شد، از جمله افسران آمریکایی نزدیک به اسراییل به شمار می رود و از نظر میزان همسویی با تل آویو، تفاوت چندانی با سلف خود ندارد. یکی از مهم ترین خدمات کوپر به اسراییل، حمایت از دسترسی این کشور به تسلیحات و مهمات ذخیره شده ارتش آمریکا در داخل اسراییل بوده است. گزارش اخیر پنتاگون نیز نشان می دهد یکی از دلایل کمبود سلاح و مهمات ارتش آمریکا در جنگ کنونی علیه ایران، اولویت یافتن اسراییل در دریافت تسلیحات آمریکایی بوده؛ حتی اگر این روند به زیان نیروهای خود آمریکا تمام شده باشد.

در همین چارچوب، یکی از مهم ترین توجیهات ارائه شده برای حملات نظامی علیه ایران، دفاع از نیروها و پایگاه های آمریکا عنوان می شود. این توجیه بر ادعاهایی استوار است که بر اساس آن، پهپادهای ایرانی، سامانه های موشکی، تأسیسات راداری و زیرساخت های نظامی ایران تهدیدی مستقیم برای نیروهای آمریکایی، پایگاه های دریایی و کشتیرانی تجاری آمریکا محسوب می شوند.

در رویدادهای اخیر، مقام های آمریکایی اعلام کردند که حملات پس از سرنگونی یک پهپاد جاسوسی آمریکا از سوی ایران انجام شده است. هم زمان، اطلاعاتی نیز منتشر شد که از تهدید نیروهای آمریکایی و تردد دریایی در خلیج فارس حکایت داشت. علاوه بر نقش سنتکام در فراهم کردن مستندات لازم برای تصمیم گیری درباره جنگ، مراکز تصمیم گیری آمریکا از گزارش های اسراییل، متحدانی مانند امارات و همچنین ارزیابی های اطلاعاتی آمریکا در پایتخت های خلیج فارس نیز بهره می گیرند.

حملات نظامی آمریکا علیه ایران غالباً با این ادعا همراه بوده است که تهران در حال آماده سازی حملات موشکی، تهدید مسیرهای کشتیرانی یا دستیابی به توان نظامی ای است که خطری فوری برای نیروهای آمریکا و متحدانش ایجاد می کند. نقض آتش بس و تداوم این حملات، واکنش های ایران را به دنبال داشته است؛ واکنش هایی که شامل حمله به دارایی های نظامی آمریکا در خلیج فارس و تأسیسات مرتبط در کشورهای میزبان می شود.

این وضعیت به ویژه پس از آن شدت گرفته که، طبق گزارش های منتشرشده در وال استریت ژورنال و نیویورک تایمز، برخی کشورهای خلیج فارس عملاً در جنگ علیه ایران مشارکت نظامی داشته اند. از نگاه تهران، این مشارکت می تواند توجیه کافی برای حمله مستقیم به این کشورها فراهم کند؛ حملاتی که دیگر فقط پایگاه های آمریکایی را هدف نمی گیرد، بلکه ممکن است خود کشورهای میزبان را نیز در معرض پاسخ مستقیم ایران قرار دهد.

راهبرد ایران بر اصل آمادگی تاکتیکی کامل برای پاسخ به حملات آمریکا استوار است؛ راهبردی که در آن، انتظار برای پیامدهای دیپلماتیک جایگاهی ندارد. در این نگاه، بازدارندگی نظامی بر دیپلماسی تقدم دارد، حتی اگر توافقی سیاسی نیز حاصل شده باشد. محمدباقر قالیباف، رییس مجلس ایران، در همین چارچوب تأکید کرده است که تهران باید آماده باشد در صورت لزوم، حتی یک روز پس از امضای توافق نیز نبرد را از سر بگیرد.

آنچه اکنون مذاکرات را پیچیده تر کرده، بازگشت واشنگتن به طرح شروط تازه درباره برنامه هسته ای ایران است؛ آن هم در شرایطی که هفته گذشته سخن از توافقی قریب الوقوع مطرح بود. آمریکا همچنین خواستار اصلاح برخی بندهای یادداشت تفاهم مربوط به بازگشایی تنگه هرمز، پایان محاصره دریایی آمریکا و حتی عقب نشینی از بخشی از تعهدات مرتبط با آزادسازی دارایی های مسدودشده ایران شده است.

در مقابل، ایران نیز بار دیگر بر موضع خود مبنی بر پیوند پایان بحران هرمز با پایان جنگ در لبنان تأکید کرده و مواضع سخت گیرانه تری درباره حقوق هسته ای خود اتخاذ کرده است. تهران اکنون توانسته واقعیت تازه ای در تردد دریایی تنگه هرمز ایجاد کند؛ واقعیتی که مستقیماً با منافع تجاری جهان گره خورده است.

در همین حال، واشنگتن همچنان به الگوی تکراری خود در حملات هوایی و موشکی ادامه می دهد. تا زمانی که روشن شود در این رویارویی کدام طرف دست بالا را خواهد داشت، فشارهای داخلی و بین المللی بیش از آنکه بر نظام ایران وارد شود، متوجه رییس جمهور آمریکا خواهد بود. مگر آنکه ترامپ، مستقل از نتانیاهو و لابی صهیونیستی، مجموعه ای تازه از ابزارها طراحی کند؛ ابزارهایی که به او امکان دهد بدون ریخته شدن خون آمریکایی و بدون ازدست دادن آبرو، از بن بست کنونی خارج شود.

منبع: فرارو