مظاهر معین الدینی، عضو هیئت علمی گروه محیط زیست دانشگاه تهران در نشست تخصصی هفته محیط زیست در دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران در کرج برگزار شد، با اشاره به عوامل مؤثر بر آلودگی هوا اظهار کرد: در شهرهای بزرگی مانند تهران و کرج، بسته به فصل و شرایط جوی، آلاینده های مختلفی بر شاخص کیفیت هوا اثرگذار هستند. در فصل های گرم، آلاینده های ثانویه و ازن اهمیت بیشتری پیدا می کند و در فصول سرد نیز پدیده ماندگاری هوا و افزایش غلظت آلاینده ها رخ می دهد، اما به طور کلی ذرات معلق یکی از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر کیفیت هوا در کشور محسوب می شوند.

وی افزود: منابع تولید ذرات معلق بسیار متنوع هستند و یکی از مهمترین آنها ریزگردها و طوفان های گرد و غبار است که در سال های اخیر نقش پررنگی در آلودگی هوای بسیاری از شهرها داشته اند.

این استاد دانشگاه با تشریح پدیده گرد و غبار گفت: بر اساس تعاریف سازمان های بین المللی هواشناسی، زمانی که سرعت باد از حد مشخصی عبور کند و موجب فرسایش سطح زمین و جابه جایی ذرات شود، طوفان گرد و غبار شکل می گیرد.

وی ادامه داد: اما آنچه اهمیت دارد این است که آثار گرد و غبار تنها محدود به مدت زمان وقوع طوفان نیست. ممکن است طوفانی تنها چند دقیقه ادامه داشته باشد اما بخش قابل توجهی از ذرات معلق آن در محیط شهری باقی بماند.

وی گفت: نوع نگاه به حل مسئله اهمیت بسیار زیادی دارد. در کشور ما عمدتاً رویکرد سخت افزاری در مدیریت آلودگی هوا دنبال شده است؛ رویکردی که البته ضروری و درست است اما به تنهایی کافی نیست.

این عضو هیئت علمی دانشگاه تهران افزود: نوسازی خودروهای فرسوده، نصب کاتالیست ها، استفاده از فیلترهای جذب ذرات و کنترل آلاینده های صنعتی از جمله اقداماتی است که طی سال های گذشته در دستور کار قرار گرفته است.

معین الدینی با اشاره به نتایج مطالعات سیاهه انتشار آلاینده ها اظهار کرد: یکی از مهمترین اسناد برنامه ریزی در حوزه آلودگی هوا، سیاهه انتشار است که سهم هر منبع آلاینده را مشخص می کند. بر اساس این مطالعات، به طور متوسط حدود 70 درصد آلودگی هوای شهرهایی مانند کرج و تهران ناشی از منابع متحرک یعنی خودروها و وسایل نقلیه است.

این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: بخشی از این آلودگی ناشی از احتراق و خروج آلاینده ها از اگزوز خودروهاست اما بخش دیگری از آن به آلایندگی های غیر اگزوزی از جمله فرسایش لاستیک ها، لنت ترمزها، بدنه خودروها و همچنین فرسایش آسفالت معابر باز می شود. بسیاری از این منابع کمتر مورد توجه قرار گرفته اند، در حالی که سهم قابل توجهی در تولید ذرات معلق دارند.

وی تصریح کرد: اما سؤال اساسی این است که آیا آلودگی هوا به طور کامل برطرف شده است؟ پاسخ روشن است؛ خیر. زیرا تنها یک بخش از مسئله مورد توجه قرار گرفته و بخش دیگر یعنی مدیریت رفتاری و نرم افزاری مغفول مانده است.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه مدیریت آلودگی هوا تنها به تجهیزات و فناوری محدود نمی شود، گفت: بسیاری از مشکلات از الگوهای رفتاری، شیوه مدیریت شهری و نحوه برنامه ریزی توسعه شهری ناشی می شوند.

وی افزود: ایجاد گره های ترافیکی، جانمایی نامناسب مراکز خدماتی، آموزشی و تجاری و ضعف در مدیریت ترددها موجب افزایش ترافیک و در نتیجه افزایش آلودگی هوا می شود.

این عضو هیئت علمی دانشگاه تهران گفت: در مطالعات انجام شده برای شهر کرج، بیش از 150 برنامه نرم افزاری و مدیریتی برای بهبود کیفیت هوا پیشنهاد شده است.

وی افزود: ویژگی مهم این برنامه ها کم هزینه بودن، قابلیت اجرا و تکیه بر مشارکت شهروندان و دستگاه های اجرایی است و می توانند در کنار اقدامات سخت افزاری، اثربخشی برنامه های کاهش آلودگی هوا را به شکل قابل توجهی افزایش دهند.

معین الدینی گفت: یکی از مهم ترین ویژگی های البرز، همجواری با تهران و قرار گرفتن در پهنه ای است که جمعیت بالایی را در خود جای داده است. استان البرز طی سال های اخیر به یکی از مقاصد اصلی مهاجرت تبدیل شده و سالانه حدود 80 هزار نفر به جمعیت این استان افزوده می شود.

وی خاطرنشان کرد: توسعه شهرک های صنعتی، افزایش بارگذاری جمعیتی و گسترش فعالیت های اقتصادی بدون توجه به ظرفیت های اکولوژیک، می تواند پیامدهای متعددی از جمله کمبود آب، افزایش تولید فاضلاب، رشد پسماندها، تشدید ترافیک و آلودگی هوا را به دنبال داشته باشد.

معین الدینی تأکید کرد: مهمترین ضرورت امروز استان البرز، مدیریت صحیح بارگذاری جمعیتی و صنعتی و افزایش تعلق خاطر شهروندان به محیط زندگی خود است؛ زیرا بدون مشارکت مردم و توجه به ظرفیت های زیست محیطی، حل چالش های موجود امکان پذیر نخواهد بود.