حسن سیمایی صراف، وزیر علوم، در یادداشتی تحت عنوان آن سوی آوار؛ مرزهایی که نمی شود از آنها گذشت در اسپوتنیک نوشت: میان تمام ویرانی هایی که جنگ بر جای می گذارد هیچ کدام به اندازه ویرانی یک دانشگاه تمدن را شرمنده نکرده است. ساختمان ها را می شود بازسازی کرد. پلها را. جاده ها را. اما وقتی کتابخانه ای فرو می ریزد چیزی فراتر از آجر و بتن از میان رفته: بخشی از حافظه بشریت، بخشی از آینده ای که در ذهن دانشجویانش در حال شکل گرفتن بود، بخشی از پاسخی که بشریت برای پرسشهای بزرگش می جست.

در منازعات سال های اخیر از شرق اروپا تا غرب آسیا این مرز نامریی بارها و بارها شکسته شده است. در جریان حملات نظامی آمریکا و اسراییل به ایران مراکز دانشگاهی و پژوهشی هدف قرار گرفتند و شماری از دانشجویان و پژوهشگران، که در آن لحظه جز کتاب و دادههای علمی چیزی در اختیار نداشتند جان باختند.

جنگ در ذات خود ویرانگر است. این را می دانیم. اما ویرانگری ،جنگ حتی در سیاهترین شکل خود، خطوطی داشته است. خطوطی که تمدن بشری پس از قرنها خونریزی بر سرشان توافق کرده بود. بیمارستان را هدف نگیرید. مدرسه را هدف نگیرید. دانشگاه را هدف نگیرید. اینها نه قواعد ساده انگارانه اخلاق صلح طلبانه که عصاره تجربه تاریخی بشرند: ما دریافتیم که نابودی مکانهای درمان و دانش نابودی خود انسانیت است.

پس تعهد کردیم. کنوانسیون ها نوشتیم. پروتکل ها امضا کردیم. و اکنون، ایستاده ایم و تماشا می کنیم که این تعهدها آرام آرام زیر فشار جنگی له میشود که دیگر نه خط می شناسد، نه قول، نه پروتکل. و دردناک تر از خود بمب، سکوتی است که پس از انفجار می آید. سکوتی که نه از سر ناتوانی که از سر عادت آمده است. ما به بمباران دانشگاه عادت کرده ایم. به مرگ دانشجو عادت کرده ایم. به تیترهایی که صبح می آیند و عصر در هیاهوی بورس و فوتبال گم می شوند و این عادت دقیقاً همان چیزی است که یک فاجعه را از یک جنایت جدا می کند.

فاجعه اتفاقی است که می افتد و ما متأسف می شویم. جنایت اما اتفاقی است که می افتد تکرار می شود و سکوت ما آن را تأیید می کند. همین حالا در همین لحظه که این کلمات را می خوانید هزاران دانشجو در خوابگاه هایشان در شهرهای نزدیک به خطوط مقدم بیدارند. یکی جزوه می خواند دیگری چای دم کرده را کنار لپتاپش گذاشته، سومی برای خانواده اش پیام می نویسد که همه چیز خوب است. اینها تصویر خیالی نیستند. اینها لحظه هایی واقعی اند که همین امشب در جریان اند در حالی که جهان، بی خبر از فردای آنها، به روال همیشگی خود ادامه می دهد و فردا شاید یکی از این چراغ ها خاموش شود.

شاید یکی از این پیام ها برای همیشه بی پاسخ بماند و ما فردا صبح در کمال ناباوری از پیش تمرین شده تیتر می زنیم حمله به یک خوابگاه دانشجویی. این چرخه باید شکسته شود و شکستن آن برخلاف آنچه به نظر می رسد نه نیاز به معجزه دارد نه نیاز به توافق همه قدرتهای جهان. یک گام مشخص کافی است حمله به دانشگاه باید در ردیف جنایات جنگی با پیگرد بین المللی قرار گیرد. نه در بندهای توصیه ای، نه در ضمیمه های غیرالزام آور که در متن حقوق کیفری بین الملل کنار جنایت علیه بشریت، کنار نسل کشی جایی که هیچ دولتی، هیچ فرماندهی، هیچ استراتژیستی نتواند از کنارش بگذرد بی آنکه لرزه بر اندامش بیفتد.

این یک آرمانشهر حقوقی نیست. این یک تصمیم است تصمیمی که می تواند از همین امروز از پشت همین میزها از سوی همین کشورهایی که بیشترین زخم را از این جنایت خورده اند، آغاز شود و شاید آن روز، وقتی سرانجام سکوت بشکند و حقوق از ویترین به میدان بیاید یادمان بیفتد که همه چیز از یک پرسش ساده شروع شد: چرا دانشگاه باید هدف باشد؟ و پاسخ، که آن زمان دیگر بدیهی خواهد بود، این است: نباید باشد. هرگز نبوده. و ما دیر فهمیدیم.

اما دیر فهمیدن، اگر به اقدام بینجامد، بهتر از هرگز نفهمیدن است. به شرط آنکه اقدام، امروز باشد. چون امروز، درست در همین لحظه دانشجویی در جایی از این کره خاکی پشت میز مطالعه اش بیدار است و نمیداند که فردایی در کار هست یا نه. و وظیفه ما این است که فردا را برای او ممکن کنیم. نه با حرف با یک تصمیم حقوقی. با یک پروتکل. با یک خط قرمز که دیگر هیچ بمبی از هیچ سمتی جرأت نزدیک شدن به آن را نداشته باشد.