به نقل از در سال های اخیر بیدار شدن در ساعت 5 صبح به نمادی از موفقیت، بهره وری و سبک زندگی افراد موفق تبدیل شده است؛ اما تقلید از این الگو بدون توجه به ویژگی های زیستی شخصی، نه تنها سودمند نیست بلکه می تواند به خستگی مزمن، افت عملکرد و حتی مشکلات سلامت روان منجر شود.

بسیاری از مدیران ارشد شرکت های بزرگ و ورزشکاران حرفه ای از مزایای سحرخیزی صحبت می کنند و آن را یکی از رازهای موفقیت خود می دانند. اما متخصصان خواب می گویند این توصیه برای همه مناسب نیست و در برخی موارد حتی می تواند نتیجه ای کاملاً معکوس داشته باشد.

به گفته پزشکان، مسئله اصلی این نیست که زود بیدار شوید ، بلکه مهم این است که ساعت بیداری با نیاز طبیعی بدن شما هماهنگ باشد. در واقع، اگر فردی ذاتاً شب زنده دار باشد و بخواهد خودش را مجبور کند هر روز ساعت 5 بیدار شود، احتمال زیادی وجود دارد که فقط چند روز دوام بیاورد و در نهایت احساس شکست و فرسودگی کند.

کمبود خواب به مسئله ای فراگیر تبدیل شده است. نتایج نظرسنجی ها نشان می دهد بخش قابل توجهی از افراد احساس می کنند اگر خواب بیشتری داشته باشند، حال بهتری خواهند داشت؛ اما استرس و فشارهای روزمره مانع رسیدن به خواب کافی می شود.

بخش زیادی از مردم کمتر از میزان توصیه شده، یعنی حدود 7 تا 9 ساعت خواب شبانه، استراحت می کنند. دلیل این موضوع معمولاً تلاش برای جا دادن فعالیت های بیشتر در طول روز است: ورزش صبحگاهی، کار بیشتر یا افزایش بهره وری. در این میان، برخی حتی ساعت بیداری خود را از 5 صبح هم جلوتر می برند. اما واقعاً چه ساعتی باید از خواب بیدار شویم؟ پاسخ کوتاه متخصصان این است: برای هر فرد متفاوت است.

مطالعات متعدد نشان داده اند کمبود خواب با افزایش خطر بیماری های قلبی، تضعیف سیستم ایمنی، افسردگی و افزایش احتمال ابتلا به زوال شناختی و دمانس ارتباط دارد.

پژوهشگران حوزه ریتم شبانه روزی بدن معتقدند هر فرد دارای الگوی زیستی خواب خاص خود است؛ نوعی گرایش ژنتیکی که تعیین می کند چه زمانی از روز بیشترین هوشیاری و عملکرد را داریم. برای اینکه متوجه شوید ساعت بیداری فعلی تان مناسب است یا نه، این سؤالات را از خود بپرسید:

پاسخ به این پرسش ها می تواند نشانه ای از هماهنگی یا ناهماهنگی برنامه خواب شما با نیاز واقعی بدنتان باشد.

برخلاف تصور رایج، بیشتر انسان ها در هیچ یک از دو گروه افراطی قرار نمی گیرند. پزشکان توضیح می دهند حدود 55 تا 65 درصد افراد در گروهی قرار می گیرند که به آن ها خرس ها گفته می شود؛ افرادی که اوج عملکرد ذهنی و جسمی آن ها بین ساعت 10 صبح تا 2 بعدازظهر رخ می دهد.

حدود 15 تا 20 درصد افراد پرنده سحرخیز هستند؛ کسانی که به طور طبیعی حدود ساعت 6 تا 6:30 صبح بیدار می شوند و تنها بخش کوچکی از این گروه واقعاً برای بیدار شدن در ساعت 5 صبح مناسب هستند. در مقابل، حدود 15 تا 20 درصد دیگر در دسته جغدهای شب قرار می گیرند که صبح ها دیرتر به اوج عملکرد می رسند.

گاهی شرایط زندگی (مانند ساعت کاری یا مراقبت از فرزندان) اجازه نمی دهد فقط بر اساس تمایل طبیعی بدن عمل کنیم. متخصصان می گویند تغییر ریتم امکان پذیر است؛ اما شرط موفقیت در آن ثبات است.

اگر فردی در روزهای کاری ساعت 5 صبح بیدار شود اما آخر هفته ها تا ساعت 8 بخوابد، بدن دچار وضعیتی شبیه جت لگ اجتماعی می شود؛ حالتی که ریتم زیستی را مختل کرده و باعث احساس خستگی و افت تمرکز می شود.

فارغ از اینکه ساعت بیداری شما چند است، رعایت این نکات به شما کمک می کند روز را بهتر شروع کنید:

1. در معرض نور طبیعی قرار بگیرید: قرار گرفتن در معرض نور صبحگاهی به مغز پیام می دهد که تولید هورمون خواب را متوقف کند. علاوه بر این، نور صبح زمان بندی تولید ملاتونین در شب بعد را نیز تنظیم می کند.

2. از نور کمکی استفاده کنید: در روزهای تاریک زمستان از چراغ های شبیه ساز طلوع خورشید استفاده کنید تا بدن بدون شوک ناگهانی وارد حالت بیداری شود.

3. مصرف کافیین را محدود کنید: مصرف دیرهنگام قهوه خواب شبانه را مختل می کند. استفاده زیاد از صفحه نمایش ها در ساعات پایانی شب نیز اثر مشابهی دارد.

4. ورزش را به صبح منتقل کنید: فعالیت بدنی دمای مرکزی بدن را افزایش می دهد و باعث هوشیاری می شود، اما ورزش سنگین در ساعات نزدیک به خواب، شروع خواب شبانه را دشوار می کند.

در نهایت، متخصصان تأکید می کنند بیدار شدن در ساعت 5 صبح لزوماً نشانه موفقیت نیست. بهترین زمان بیداری ساعتی است که به شما اجازه دهد خواب کافی داشته باشید و در طول روز انرژی پایداری را تجربه کنید.