به گزارش خبرنگار مهر، دکتر پیمان صالحی دبیرکل شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری (عتف) در نشست خبری «پسادکتری فناوری» که امروز 20 مردادماه در محل معاونت علمی ریاست جمهوری برگزار شد، ضمن گرامیداشت روز خبرنگار و تسلیت ایام ماه صفر، به تبیین جایگاه و اهمیت دوره‌های پسادکتری در زیست‌بوم علم و فناوری کشور پرداخت.

وی در ابتدای سخنان خود با اشاره به تاریخچه تشکیل این شورا گفت: شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری در سال 1383 با ریاست رییس‌جمهور و حضور ارکان علم و فناوری کشور شکل گرفت. طبق قانون مجلس، مصوبات این شورا لازم‌الاجراست و توسط رییس‌جمهور ابلاغ می‌شود. یکی از مباحث راهبردی که این شورا با نگاهی ویژه به آن پرداخته، موضوع دوره‌های پسادکتری است.

ظرفیت بالقوه و چالش‌های جذب نخبگان

دبیرکل شورای عالی عتف با بیان اینکه رویکرد جهانی به دوره‌های پسادکتری به‌صورت روزافزون در حال افزایش است، اظهار کرد: ظرفیت جذب هیئت‌علمی در تمام دنیا محدود است و این موضوع تنها مختص ایران نیست. از سوی دیگر، بخش‌های تحقیقاتی، صنعتی و کاربردی ما نیازهای فراوانی دارند که تنها توسط محققان باتجربه و تمام‌وقت قابل پاسخ‌گویی است.

وی ادامه داد: دانشجویان فوق‌لیسانس و دکترا، موتور محرک پژوهش هستند، اما محقق پسادکتری شخصی است که با تجربه کافی، به‌صورت حرفه‌ای پژوهش مستقل انجام می‌دهد. به گفته وی، طبق گزارش بنیاد علم ایالات متحده، از حدود 400 هزار دانشجوی دکتری در این کشور، سالانه 60 هزار نفر به‌عنوان محقق پسادکتری جذب می‌شوند. این در حالی است که در سال 1401، در مقابل 150 هزار دانشجوی دکتری در ایران، کمتر از هزار نفر در این قالب جذب شده بودند که نشان‌دهنده ظرفیت بالای کشور برای استفاده از این نخبگان است.

جایگاه قانونی و تشکیل کارگروه ویژه

صالحی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در راستای تقویت این دوره‌ها افزود: در آیین‌نامه پسادکتری، تمامی بازیگران نظام عتف دیده شده‌اند و حتی برای پیگیری دقیق‌تر، کارگروه ویژه‌ای به ریاست دکتر شریفی در شورای عالی عتف تشکیل شده است.

وی افزود: مبانی قانونی این طرح نیز مستحکم است؛ به‌طوری‌که در بند «ب» ماده 94 قانون برنامه هفتم توسعه، مؤسسات آموزشی و پژوهشی مکلف شده‌اند 20 درصد از پژوهشگران پسادکتری خود را در حوزه‌های کاربردی، صنعتی و فناوری جذب کنند. همچنین صندوق عتف نیز با تأمین حدود یک همت از منابع قانونی، در گردش علم و فناوری کشور فعال است و امتیازاتی برای گذراندن دوره پسادکتری در مسیر جذب هیئت‌علمی در نظر گرفته شده است.

چهار نوع دوره پسادکتری و اهمیت «هم‌رسانی»

دبیرکل شورای عالی عتف به تشریح چهار نوع تعریف‌شده برای دوره‌های پسادکتری پرداخت و گفت: نوع اول، «پسادکتری بنیادی» است که با همکاری بنیاد ملی علم ایران و برای ارتقای تولیدات علمی کشور جهت رسیدن به رتبه چهاردهم تولید علم جهان صورت می‌گیرد. نوع دوم، «تحقیقات کاربردی» است که بر اساس قراردادهای ارتباط با صنعت تعریف شده و اساتید می‌توانند برای اجرای این قراردادها، محقق پسادکتری جذب کنند.

وی در خصوص نوع سوم که موضوع اصلی نشست امروز است، تصریح کرد: این بخش به «پسادکتری فناوری» اختصاص دارد و هدف آن حل یکی از بزرگ‌ترین مشکلات شرکت‌های دانش‌بنیان، یعنی جذب نیروی کارآمد است.

به گفته صالحی، این یک نظام «هم‌رسانی» است؛ چراکه فارغ‌التحصیلان دکتری می‌توانند بخشی از تعهدات خود را در شرکت‌های دانش‌بنیان سپری کرده و ضمن دریافت حقوق و استفاده از تخصص‌شان، توسط شرکت‌ها شناسایی شوند. البته باید تأکید کرد که این دوره هیچ تعهدی برای استخدام دائم توسط شرکت ایجاد نمی‌کند، اما همان‌طور که آمارها در دنیا نشان می‌دهد، درصدی از این افراد جذب همان صنایع خواهند شد.

صالحی در پایان با اشاره به «نوع چهارم» که مربوط به صنایع بزرگ است، ابراز امیدواری کرد که این آیین‌نامه بتواند با ایجاد تحولی بزرگ، ظرفیت‌های فارغ‌التحصیلان کشور را به بهترین شکل در خدمت صنایع، شرکت‌های دانش‌بنیان و دانشگاه‌ها قرار دهد.