پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و تسلط آنها بر هر دو مجلس کنگره، می‌تواند نظارت بر سیاست دولت ترامپ در قبال سوریه را تشدید کرده و دولت انتقالی شورشیان حاکم بر سوریه را با شروط و محدودیت‌های تازه‌ای در روابط با واشنگتن مواجه کند.

خبرگزاری فارس: روزنامه الأخبار لبنان نوشت، پیروزی دموکرات‌ها در هر دو مجلس کنگره، روابطی را که دونالد ترامپ با ابو محمد الجولانی، سرکرده شورشیان حاکم بر سوریه برقرار کرده است، در معرض نظارت و بررسی بی‌سابقه قانون‌گذاران آمریکایی قرار می‌دهد. اگرچه بعید است رویکرد واشنگتن به‌طور بنیادین تغییر کند، اما دمشق اکنون به‌جای تکیه بر روابط شخصی، با آزمون دشوار تعامل با نهادهای آمریکایی روبه‌رو شده است.

نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا که با در دست گرفتن کنترل هر دو مجلس نمایندگان و سنا از سوی حزب دموکرات به پایان رسید، زمینه را برای ورود سیاست آمریکا در قبال سوریه به مرحله‌ای تازه فراهم کرده است. این تحولات پس از حدود دو سال رخ می‌دهد؛ دوره‌ای که دولت دونالد ترامپ در آن از آزادی عمل گسترده‌ای برای برقراری ارتباط با دولت شورشیان حاکم بر سوریه، لغو تحریم‌ها علیه این کشور، خروج نیروهای آمریکایی از خاک سوریه و ایجاد همکاری مستقیم امنیتی و سیاسی با مقامات دولت شورشیان به ریاست ابو محمد الجولانی برخوردار بود.

اگرچه سوریه در جریان رقابت‌های انتخاباتی اخیر جایگاه چندانی نداشت و در اولویت‌های اصلی رأی‌دهندگان آمریکایی قرار نمی‌گرفت، اما سیاست واشنگتن در قبال این کشور با موضوعاتی پیوند خورده است که در جریان رقابت‌های انتخاباتی اهمیت زیادی داشتند؛ از جمله جنگ علیه ایران، روابط با اسراییل، هزینه‌های نظامی، کمک‌های خارجی و نقش آمریکا در غرب آسیا به‌طور کلی. همین مسئله روابطی را که دولت ترامپ با دمشق شکل داده است، در معرض نظارت و بررسی دقیق قرار می‌دهد.

چند ماه پیش از انتخابات آمریکا، «سرویس پژوهشی کنگره» که نهادی پژوهشی و غیرحزبی وابسته به قوه قانونگذاری این کشور است، گزارشی توجیهی با عنوان «سوریه و سیاست آمریکا» تهیه کرد و در آن مهم‌ترین پرونده‌هایی را مشخص ساخت که قانون‌گذاران امکان تأثیرگذاری بر آنها را دارند. این پرونده‌ها شامل تأمین مالی نیروهای سوری، کمک‌های غیرنظامی، تحریم‌های باقی‌مانده، بازگشت هیئت دیپلماتیک آمریکا به دمشق، اجرای توافق ادغام «نیروهای دموکراتیک سوریه» (قسد)، نحوه تعامل با اقلیت‌ها و جنگجویان خارجی است.

این گزارش که در یازدهم ژوئن گذشته به‌روزرسانی و برای کمک به اعضای کنگره در بررسی بودجه‌ها، قوانین و تصمیمات مرتبط با سوریه توزیع شد، خطوط کلی محدودیت‌های تعامل آمریکا با پرونده سوریه را ترسیم می‌کند؛ از جمله در زمینه‌های «مبارزه با تروریسم، امنیت منطقه‌ای و تحریم‌ها».

این گزارش همچنین پرسش‌هایی را مطرح می‌کند که همچنان در واشنگتن مطرح هستند؛ از جمله اینکه نظام جدید سوریه تا چه اندازه فراگیر است، ساختار نهادهای آن چگونه است، با مؤلفه‌های دینی و قومی چه برخوردی دارد، چه تعداد جنگجوی خارجی در صفوف نیروهای آن حضور دارند و روابطش با کشورهای همسایه چگونه است.

تهیه‌کنندگان این گزارش معتقدند بررسی بودجه‌های دفاعی و کمک‌های خارجی سال 2027 فرصتی در اختیار کنگره قرار می‌دهد تا بر منابع مالی و اختیاراتی که روابط با دمشق بر پایه آنها شکل گرفته است، تأثیر بگذارد. همچنین کنگره می‌تواند بر روند اجرای توافق ادغام نیروهای ک‍ُرد در دو نهاد نظامی و امنیتی جدید سوریه نظارت کند؛ توافقی که پیش‌تر از سوی واشنگتن مورد حمایت قرار گرفته بود.

مقامات دولت شورشیان حاکم بر سوریه اکنون با آزمونی واقعی در زمینه روابط خود با نهادهای آمریکایی روبه‌رو هستند.

با وجود دشواری پیش‌بینی تغییر بنیادین در رویکرد کنگره به پرونده سوریه، به‌ویژه با توجه به اینکه خود دموکرات‌ها نیز در روند گشایش روابط آمریکا با دمشق مشارکت داشته‌اند، این پرونده ممکن است به عرصه‌ای برای کشمکش‌های قانون‌گذاری میان دو حزب تبدیل شود.

بودجه‌ها و کمک‌های مالی مهم‌ترین ابزار در اختیار کنگره جدید خواهند بود. این نهاد اختیار تصویب اعتبارات اختصاص‌یافته به وزارتخانه‌های خارجه و دفاع و همچنین برنامه‌های تثبیت اوضاع و کمک‌های بشردوستانه را در دست دارد و می‌تواند دریافت‌کنندگان این کمک‌ها را تعیین و برای نحوه هزینه‌کرد آنها شروطی وضع کند.

بر اساس گزارش سرویس پژوهشی کنگره، دولت ترامپ در بودجه دفاعی سال 2027 درخواست اختصاص 130 میلیون دلار برای حمایت از نیروهای سوری‌ای را مطرح کرده است که تحت بررسی و ارزیابی امنیتی آمریکا قرار گرفته‌اند؛ از جمله یگان‌هایی که در نهاد امنیتی جدید ادغام شده‌اند یا روند ادغام آنها در جریان است.

همچنین کمیته نیروهای مسلح خواستار ارزیابی امکان مشارکت آمریکا در تشکیل نیروهای سوری «چندقومی و چندطایفه‌ای» و ارتقای توانمندی‌های حرفه‌ای آنها شده است.

در این زمینه، دموکرات‌ها می‌توانند بودجه درخواستی را تصویب یا کاهش دهند و یا اختصاص آن را به شروطی همچون اخراج جنگجویان خارجی و افراد دخیل در نقض حقوق بشر و تضمین حضور و مشارکت گروه‌های مختلف جامعه سوریه در ارتش و دستگاه‌های امنیتی مشروط کنند.

در حوزه دیپلماسی نیز این گزارش می‌گوید دولت آمریکا کنگره را از تلاش‌های خود برای ازسرگیری احتمالی و مرحله‌ای حضور دیپلماتیک این کشور در سوریه مطلع کرده است.

دولت ترامپ برای این منظور درخواست 20 میلیون دلار و بیش از 54 میلیون دلار دیگر برای تأمین امنیت هیئت دیپلماتیک آمریکا مطرح کرده است. این مسئله به کنگره جدید امکان می‌دهد روند بازگشایی سفارت آمریکا در دمشق را تسریع یا متوقف کند و یا آن را به تحقق پیشرفت‌های سیاسی و امنیتی مشروط سازد.

همچنین انتظار می‌رود پرونده «قسد» در روابط دمشق و واشنگتن جایگاه برجسته‌ای پیدا کند؛ موضوعی که با توجه به روابط دموکرات‌ها با نیروهای کرد که در کنار آمریکا علیه داعش جنگیده‌اند، اهمیت بیشتری می‌یابد.

اگرچه برخی اعضای دموکرات از توافق ادغام قسد در نهادهای دولتی سوریه حمایت کرده‌اند، اما قدرت‌گیری حزب آنها ابزارهای فشار بیشتری در اختیار کردها قرار خواهد داد و نظارت سخت‌گیرانه‌تری بر اجرای این توافق در ساختار دولت شورشیان حاکم بر سوریه اعمال خواهد شد؛ به‌ویژه آنکه شماری از مقام‌های دموکرات به شکل مستقیم یا غیرمستقیم در پرونده ادغام مشارکت داشته‌اند.

در رأس این مقام‌ها، جین شاهین، عضو کمیته روابط خارجی سنای آمریکا، قرار دارد که در ماه فوریه گذشته با اسعد الشیبانی، وزیر امور خارجه دولت شورشیان سوریه، و مظلوم عبدی، فرمانده قسد، دیدار کرد. او توافق میان دو طرف را «گامی تاریخی» توصیف کرد و بر ضرورت اجرای آن به‌گونه‌ای تأکید داشت که حقوق همه مردم سوریه را تضمین کند.

با این حال، شاید روشن‌ترین تأثیر انتخابات میان‌دوره‌ای متوجه توماس باراک، فرستاده ویژه آمریکا در امور سوریه و عراق و سفیر این کشور در ترکیه، شود؛ کسی که مدیریت پرونده سوریه را از طریق روابط مستقیم خود با دمشق، آنکارا، تل‌آویو و پایتخت‌های کشورهای حوزه خلیج فارس بر عهده داشته و مجموعه‌ای از اظهارات و ابتکارات را مطرح کرده است که تاکنون با هیچ‌گونه پاسخ‌گویی جدی در کنگره مواجه نشده‌اند.

معادله جدید می‌تواند دامنه تحرکات باراک را محدود کند؛ به‌ویژه آنکه او با انتقادهای طرف‌های مختلف سوری روبه‌رو است. کردها (قسد) او را مسئول مستقیم رها کردن متحدان واشنگتن به نفع الجولانی می‌دانند و دروزی‌های سویداء به رهبری شیخ حکمت الهجری نیز از دیگر منتقدان او هستند؛ در حالی که فرستاده آمریکا پیوسته از آنان انتقاد می‌کند.

در مجموع، انتظار نمی‌رود تغییر موازنه قدرت در قوه قانونگذاری آمریکا تأثیرات گسترده‌ای بر روابط واشنگتن و دمشق داشته باشد، اما این روابط از این پس با دقت بیشتری زیر ذره‌بین قرار خواهد گرفت و در چارچوبی سخت‌گیرانه‌تر پیش خواهد رفت؛ هرچند ترامپ همچنان از حق وتو برخوردار است.

این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که پرونده‌های حل‌نشده متعددی روی هم انباشته شده‌اند؛ از سویداء و روابط با رژیم اشغالگر گرفته تا حضور جنگجویان خارجی و توافق پیچیده ادغام قسد. مجموعه این مسائل می‌تواند دولت انتقالی سوریه را در برابر آزمونی واقعی در زمینه روابط با نهادهای آمریکایی قرار دهد؛ آن هم پس از آنکه سیاست خود را اساساً بر روابط و پیوندهای شخصی و مستقیم بنا کرده بود.